بازسازی هدایتشده استخوان (GBR) چیست؟
وقتی در استخوان فک حفرهای ایجاد میشود، دو بافت برای پر کردن آن «مسابقه» میدهند: بافت همبند که سریع تکثیر میشود و بافت استخوانی که کندتر پیش میرود. اگر هیچ اقدامی انجام نشود، حفره معمولاً با بافت نرم پر میشود. ایده اصلی GBR این است که ناحیه با یک غشای محافظ پوشانده شود تا بافت نرم بیرون بماند و حفره فقط با سلولهایی که از استخوان اطراف میآیند پر شود.
این اصل ابتدا در مطالعات ارتوپدی تعریف شد و از اواخر دهه 1980 در بیماران ایمپلنت به کار رفت. امروز بخشی روتین و به لحاظ علمی بهخوبی مستند از جراحی ایمپلنت است. انواع مواد پیوندی را به تفصیل در مقاله انواع پیوند استخوان توضیح دادهایم.
غشا چه کاری انجام میدهد؟
ویژگیهایی که از غشاهای محافظ انتظار میرود عبارتاند از:
- سازگاری زیستی: نباید در بافتها التهاب یا واکنش جسم خارجی ایجاد کند.
- جلوگیری از عبور سلولها: باید از ورود سلولهای بافت همبند به نقص استخوانی جلوگیری کند.
- یکپارچگی با بافت: باید در جای خود ثابت بماند و جابهجا نشود.
- ایجاد و حفظ فضا: باید از فرو ریختن فضای زیر خود جلوگیری کند.
- کاربرد آسان و خطر کم عوارض.
تفاوت غشای قابل جذب و غیرقابل جذب چیست؟
غشاهای قابل جذب بیشتر از کلاژن با منشأ حیوانی و برخی از پلیمرهای مصنوعی ساخته میشوند. وقتی با خون خیس میشوند نرم شده و خودبهخود به استخوان و پیوند میچسبند و با گذشت زمان توسط بدن تجزیه میشوند. مهمترین مزیت آنها این است که برای برداشتن غشا جراحی دوم لازم نیست و خطر نمایان شدن آنها کمتر است. معایب آنها ضعف مکانیکی و کوتاه بودن دوره اثر محافظتی است؛ به همین دلیل زیر آنها پیوندی آهستهتحلیل قرار میدهند که مانع فرو ریختن شود.
غشاهای غیرقابل جذب (مانند ePTFE، PTFE تقویتشده با تیتانیوم یا مش تیتانیومی) سخت و شکلپذیرند و در موارد دشوار مانند افزایش عمودی استخوان، فضا را با اطمینان بیشتری حفظ میکنند. اما باید با پیچ ثابت شوند، در پایان دوره بهبود با یک مرحله دیگر برداشته شوند و اگر زود نمایان شوند، خطر عفونت بیشتر است.
| ویژگی | غشای قابل جذب (کلاژنی) | غشای غیرقابل جذب (PTFE / تیتانیوم) |
|---|---|---|
| جراحی دوم | لازم نیست | برای برداشتن لازم است |
| سهولت کاربرد | بالا، به بافت میچسبد | نیاز به تثبیت با پیچ/پین |
| استحکام مکانیکی | پایین، حمایت پیوند ضروری است | بالا، شکل خود را حفظ میکند |
| خطر نمایان شدن | کمتر | بیشتر |
| کاربرد معمول | کمبود افقی استخوان، حفره دندان، سینوس | موارد منتخب افزایش عمودی استخوان |
تجربه بالینی چندین ساله در حوزه GBR، غشای کلاژنی را برای بیشتر کمبودهای افقی و غشاهای غیرقابل جذب را برای موارد عمودی منتخب توصیه میکند.
GBR چگونه انجام میشود؟
- برنامهریزی: با معاینه بالینی و توموگرافی سهبعدی، پهنا و ارتفاع استخوان و ساختارهای آناتومیک مجاور ارزیابی میشود و موقعیت ایدهآل ایمپلنت از نظر پروتز تعیین میشود.
- بیحسی و فلپ: تحت بیحسی موضعی، لثه با دقت کنار زده میشود تا استخوان نمایان شود.
- آمادهسازی سطح استخوان: در صورت نیاز سوراخهای کوچکی در استخوان ایجاد میشود تا ورود خون و سلول از مغز استخوان آسانتر شود.
- پیوند و غشا: نقص استخوانی با پیوند پر و روی آن با غشا پوشانده میشود.
- بستن بدون کشش: لثه طوری کشیده و بخیه میشود که روی خط زخم کششی وجود نداشته باشد. این مرحله مهمترین نکته برای جلوگیری از نمایان شدن غشا است.
آیا GBR میتواند همزمان با ایمپلنت انجام شود؟
منابع توصیه میکنند که در صورت امکان، ایمپلنت و GBR در یک جلسه انجام شوند تا بیمار فقط یک جراحی را تجربه کند. برای این کار سه شرط لازم است:
- ایمپلنت بتواند از نظر عملکرد و زیبایی در موقعیت سهبعدی درست قرار گیرد،
- ایمپلنت در این موقعیت ثبات اولیه کافی پیدا کند،
- شکل نقص استخوانی مناسب باشد؛ در حالت ایدهآل حداقل دو دیواره استخوانی در کنار ایمپلنت وجود داشته باشد.
اگر استخوان بسیار نازک باشد، نقص تکدیواره وجود داشته باشد یا افزایش عمودی لازم باشد، ابتدا GBR یا پیوند بلوکی انجام میشود و پس از بلوغ استخوان، ایمپلنت گذاشته میشود (رویکرد مرحلهای).
تفاوت GBR با پیوند بلوکی استخوان چیست؟
در GBR معمولاً از پیوندهای گرانولی استفاده میشود و غشا حجم را حفظ میکند. اما وقتی پهنای استخوان بسیار کم شده باشد، میتوان بلوک کوچکی از استخوان خود بیمار را با پیچ در ناحیه کمبود ثابت کرد. پیوندهای بلوکی تنها نوع پیوندی هستند که در برابر فشار بافت نرم روی خود مقاومت مکانیکی دارند. در رویکردهای امروزی، سطح پیوند بلوکی نیز معمولاً با گرانولهای آهستهتحلیل و غشای کلاژنی پوشانده میشود تا تحلیل بلوک در طول زمان محدود شود. یعنی پیوند بلوکی و GBR اغلب جایگزین یکدیگر نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند.
پس از GBR به چه نکاتی باید توجه کنید؟
- در 24 تا 48 ساعت اول به فواصل کمپرس سرد بگذارید و با سر کمی بالاتر بخوابید.
- داروهای تجویزشده و دهانشویه ضدعفونیکننده را در مدت توصیهشده مصرف کنید.
- برای دیدن بخیهها لب خود را نکشید؛ این حرکت به خط زخم فشار میآورد.
- در هفته اول غذاهای ولرم و نرم مصرف کنید و از غذاهای سفت و ترد پرهیز کنید.
- چند روز از ورزش سنگین و کارهای سختی که با خم شدن انجام میشوند دوری کنید.
- جلسات کنترل را از دست ندهید؛ باز شدن جزئی زخم که زود تشخیص داده شود اغلب به راحتی قابل کنترل است.
برای چه کسانی مناسب است و در چه مواردی احتیاط لازم است؟
بیشتر بزرگسالان سالمی که برای آنها ایمپلنت برنامهریزی شده و حجم استخوان کافی ندارند، کاندید مناسب GBR هستند. توان ترمیم ممکن است تحت تأثیر سن، بیماریهای سیستمیک (بهویژه دیابت کنترلنشده)، سیگار و برخی داروهای مؤثر بر متابولیسم استخوان (مانند بیسفسفوناتها) قرار گیرد. این شرایط همیشه مانع درمان نیستند، اما ممکن است برنامه درمان را تغییر دهند.
بهبود و خطرات پس از GBR چگونه است؟
در 2 تا 3 روز اول تورم و حساسیت انتظار میرود و بخیهها معمولاً ظرف 10 تا 14 روز کشیده میشوند. بلوغ پیوند بسته به اندازه نقص ممکن است از چند ماه تا شش ماه یا بیشتر طول بکشد.
- نمایان شدن غشا: بهویژه در غشاهای غیرقابل جذب ممکن است به عفونت و کاهش استخوان بهدستآمده منجر شود؛ باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
- عفونت: افزایش درد، بوی بد یا ترشح از علائم هشدار هستند.
- استخوانسازی کمتر از حد انتظار: ممکن است پیوند تکمیلی یا برنامه ایمپلنت متفاوتی لازم شود.
پرسشهای متداول
آیا GBR و ایمپلنت میتوانند در یک روز انجام شوند؟
اگر ایمپلنت بتواند در موقعیت درست و با ثبات کافی قرار گیرد و شکل نقص استخوانی مناسب باشد، GBR و ایمپلنت میتوانند در یک جلسه انجام شوند. اگر تحلیل استخوان گسترده باشد، ابتدا GBR انجام میشود و چند ماه برای ایمپلنت صبر میشود.
آیا غشا بعداً باید برداشته شود؟
غشاهای کلاژنی قابل جذب برداشته نمیشوند، زیرا بدن آنها را تجزیه میکند. غشاهای غیرقابل جذب PTFE یا تیتانیومی در پایان دوره بهبود، معمولاً هنگام گذاشتن ایمپلنت یا باز کردن آن، برداشته میشوند.
اگر غشا در دهان نمایان شود چه کار کنم؟
بدون فشار آوردن به ناحیه و بدون مسواک زدن آن، به کلینیک خود اطلاع دهید. پزشک بسته به شرایط درباره اقداماتی مانند دهانشویه ضدعفونیکننده، افزایش تعداد جلسات کنترل یا برداشتن غشا تصمیم میگیرد.
پس از GBR چه زمانی دندان گذاشته میشود؟
در ایمپلنتهایی که همزمان با GBR گذاشته میشوند، مرحله پروتز معمولاً چند ماه بعد شروع میشود. در رویکرد مرحلهای این زمان طولانیتر است، زیرا ابتدا باید پیوند بالغ شود و سپس ایمپلنت با استخوان جوش بخورد.
آیا سیگار بر نتیجه GBR اثر میگذارد؟
بله. سیگار بر جریان خون و ترمیم زخم اثر منفی دارد و ممکن است خطر باز شدن زخم و عفونت را افزایش دهد. توصیه میشود پیش از عمل و در طول دوره بهبود سیگار را کنار بگذارید.
صفحات مرتبط
برای معاینه و ارزیابی: از طریق واتساپ پیام دهید یا با شماره +90 544 289 66 33 تماس بگیرید. Yayla Dental Akademi، Bahçelievler / استانبول.
منابع: Buser D (ed). 20 Years of Guided Bone Regeneration in Implant Dentistry, 2nd ed. Quintessence Publishing, 2009; Hupp JR, Ellis E III, Tucker MR. Contemporary Oral and Maxillofacial Surgery, 6th ed. Elsevier Mosby, 2014; Misch CE. Contemporary Implant Dentistry, 3rd ed. Mosby Elsevier, 2008.
این مطلب صرفاً جنبه اطلاعرسانی دارد؛ تشخیص و برنامه درمان فقط پس از معاینه توسط پزشک تعیین میشود.
Write Reviews
Leave a Comment
\"Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba, İstanbul Medipol Üniversitesi Periodontoloji Anabilim Dalı\'nda doktorasını tamamlamış uzman diş hekimidir. Bahçelievler\'de Yayla Dental Akademi bünyesinde ileri klinik uygulamalarla hizmet vermektedir. Temel uzmanlık alanları arasında dental implantlar, Khoury ve Urban teknikleriyle ileri kemik rejenerasyonu ve diş eti çekilmelerinin tedavisi (pembe estetik) yer almaktadır. Bugüne kadar 1000\'den fazla implant ve gömülü yirmilik yaş diş cerrahisi ile 700\'ü aşkın diş eti grefti operasyonunu başarıyla gerçekleştirmiştir. Sağlık turizmi kapsamında yurt dışından gelen hastalar için ileri düzeyde İngilizce dilinde tedavi imkanı sunmaktadır.\"
No Comments & Reviews