پروتز روی ایمپلنت چیست؟
ایمپلنت پیچی از جنس تیتانیوم یا ماده زیست‌سازگار مشابه است که جای ریشه دندان از دست رفته را می‌گیرد. بخشی که در دهان دیده میشود و عمل جویدن را انجام می‌دهد، پروتزی است که روی آن ساخته میشود. اتصال میان این دو معمولاً با اباتمنت (قطعه واسط) برقرار میشود. بیشتر بیماران وقتی می‌گویند «می‌خواهم ایمپلنت بگذارم»، در واقع مجموع این دو مرحله را در نظر دارند؛ در حالی که طرح درمان اغلب از انتها به ابتدا ریخته میشود، یعنی ابتدا به شکل پروتز نهایی فکر میشود.
این همان اصلی است که کتاب‌های مرجع دندانپزشکی ایمپلنت بر آن تأکید دارند: تعداد، موقعیت و زاویه ایمپلنت‌ها باید بر اساس نوع پروتز مورد نظر برنامه‌ریزی شود. برای یک ناحیه بی‌دندان میتوان طرحهای مختلفی از پروتز در نظر گرفت و هر کدام از نظر مراقبت، زیبایی و هزینه پیامدهای متفاوتی دارند.
پروتزهای ثابت روی ایمپلنت به چه انواعی تقسیم می‌شوند؟
در یکی از طبقه‌بندی‌های رایج در متون بالینی، پروتزهای ثابت بر اساس میزان بافتی که جایگزین می‌کنند به سه گروه تقسیم می‌شوند:
- پروتزی که فقط تاج دندان را جایگزین می‌کند: اگر تحلیل استخوان و لثه کم باشد، روکش به اندازه دندان طبیعی دیده میشود. این وضعیت به‌ویژه در ناحیه جلویی که هنگام لبخند دیده میشود هدف اصلی است.
- پروتزی که علاوه بر تاج، بخشی از ناحیه ریشه را هم شبیه‌سازی می‌کند: اگر تحلیل استخوان متوسط باشد، دندان‌ها ممکن است کمی بلندتر به نظر برسند. اگر خط لب بالا نباشد، این وضعیت از نظر زیبایی قابل قبول است.
- پروتزی که دندان و رنگ لثه را با هم جایگزین می‌کند: در تحلیل شدید استخوان، یک بخش صورتی (هم‌رنگ لثه) اضافه میشود. بیشتر پروتزهای هیبریدی ثابت در فک‌های کاملاً بی‌دندان در این گروه قرار می‌گیرند.
این تمایز اهمیت دارد؛ زیرا در بیماری که تحلیل استخوان زیادی دارد، انتظار «روکشی به اندازه دندان طبیعی» یا به اقدامات تکمیلی استخوان و لثه نیاز دارد یا به استفاده از پرسلن یا آکریل صورتی.
تفاوت روکش ایمپلنت پیچی و سمانی چیست؟
پروتزهای ثابت روی ایمپلنت به دو روش اصلی محکم می‌شوند. در سیستم پیچی (Screw-retained)، پروتز با یک پیچ کوچک مستقیماً روی ایمپلنت یا اباتمنت محکم میشود و سوراخ ورود پیچ با کامپوزیت پر میشود. در سیستم سمانی (Cement-retained)، اباتمنت روی ایمپلنت پیچ میشود و روکش با سمان مخصوص روی آن چسبانده میشود.
| ویژگی | پروتز پیچی | پروتز سمانی |
|---|---|---|
| قابلیت باز کردن | دندانپزشک به‌راحتی می‌تواند آن را باز و بسته کند | باز کردن آن دشوارتر است و گاهی باید روکش را برش داد |
| خطر باقی‌ماندن سمان | ندارد | سمان باقی‌مانده زیر لثه می‌تواند باعث التهاب شود |
| ظاهر | ممکن است روی سطح جونده یک سوراخ پیچ پرشده دیده شود | سوراخ ندارد و سطح آن شبیه دندان طبیعی است |
| حساسیت به زاویه ایمپلنت | کانال پیچ باید از محل مناسب خارج شود | با اباتمنت‌های زاویه‌دار انعطاف بیشتری دارد |
| مشکلات احتمالی | شل شدن پیچ، ساییدگی پرکردگی روی آن | حل شدن سمان، افتادن روکش |
| مواردی که فضا کم است | در ارتفاع کم روکش هم می‌تواند گیر کافی ایجاد کند | برای گیر کافی به ارتفاع مناسب اباتمنت نیاز دارد |
در کتاب‌های مرجع، هر دو روش طرفدارانی دارند. برای پروتزهای سمانی مزایایی از نظر زیبایی و نشست غیرفعال (Passive fit) شرح داده میشود، در حالی که برای پروتزهای پیچی سهولت تعمیر، تمیز کردن یا ارزیابی مجدد در آینده برجسته میشود. امروزه طراحی دیجیتال و امکان کانال پیچ زاویه‌دار، دامنه استفاده از پروتزهای پیچی را گسترش داده است. به‌ویژه خطر باقی‌ماندن سمان زیر لثه، از نظر التهاب اطراف ایمپلنت موضوعی است که باید به آن توجه کرد.
پروتز متحرک متکی بر ایمپلنت (اوردنچر) برای چه کسانی مناسب است؟
در بیماران کاملاً بی‌دندان، پروتز متحرک متکی بر ایمپلنت که روی دو، سه یا چهار ایمپلنت قفل میشود می‌تواند گزینه خوبی باشد. پروتز روی سرهای نگهدارنده کوچکی که روی ایمپلنت‌ها بسته می‌شوند (مانند سرهای توپی یا نگهدارنده‌های کم‌ارتفاع) یا روی یک بار (میله) که ایمپلنت‌ها را به هم وصل می‌کند می‌نشیند. بیمار می‌تواند پروتز را برای تمیز کردن خارج کند.
- پروتز متکی بر ایمپلنت و کام/لثه: معمولاً در فک پایین با تعداد ایمپلنت کمتر ساخته میشود و نیروی جویدن میان ایمپلنت‌ها و بافت‌ها تقسیم میشود.
- پروتز متحرک کاملاً متکی بر ایمپلنت: با ایمپلنت‌های بیشتر یا بار، پروتز پس از جا افتادن تکان نمی‌خورد و نیرو را ایمپلنت‌ها تحمل می‌کنند.
این روش می‌تواند برای بیمارانی که با دست دندان کامل معمولی مشکل دارند، به‌ویژه کسانی که دست دندان پایینشان سر جایش نمی‌ماند، راحتی قابل توجهی ایجاد کند. همچنین بخش آکریلی صورتی به‌راحتی از لب‌ها و گونه‌ها حمایت می‌کند؛ این موضوع در بیمارانی که تحلیل استخوان شدید دارند و صورتشان «فرورفته» به نظر می‌رسد اهمیت دارد.
ثابت یا متحرک: تصمیم چگونه گرفته میشود؟
تصمیم بر اساس یک معیار واحد گرفته نمی‌شود. در معاینه معمولاً به دنبال پاسخ این پرسش‌ها هستیم:
- حجم استخوان و تعداد ایمپلنت: پروتز ثابت معمولاً به ایمپلنت بیشتر و استخوان کافی نیاز دارد؛ در برخی موارد پیوند استخوان یا راهبرد ایمپلنت‌های زاویه‌دار برنامه‌ریزی میشود.
- حمایت از لب و صورت: اگر تحلیل استخوان زیاد باشد، بخش صورتی پروتز متحرک می‌تواند راحت‌تر از نیم‌رخ صورت حمایت کند.
- خط لبخند: در بیمارانی که هنگام خندیدن لثه‌شان دیده میشود، باید پنهان کردن خط انتقال پروتز و بافت برنامه‌ریزی شود.
- توانایی تمیز کردن: پروتز متحرک پس از خارج کردن به‌راحتی تمیز میشود؛ اما زیر پروتز هیبریدی ثابت باید با مسواک بیندندانی و واترجت تمیز شود.
- فک مقابل و دندان‌قروچه شبانه: نیروی جویدن زیاد یا براکسیسم بر انتخاب مواد و نیاز به نایت‌گارد اثر می‌گذارد.
- انتظارات: برخی بیماران «دندان‌هایی که خارج نمی‌شوند» می‌خواهند و برای برخی دیگر، جراحی کمتر در اولویت است.
چه موادی استفاده میشود؟
در روکش‌های تکی و بریج‌های کوتاه بیشتر از زیرکونیا یا پرسلن با پایه فلزی استفاده میشود. در پروتزهای ثابت فک کامل، زیرکونیای یکپارچه (مونولیتیک) یا روکش‌شده با پرسلن، یا دندان‌های کامپوزیتی یا آکریلی روی چارچوب تیتانیومی به کار می‌رود. در پروتزهای متحرک، دندان‌های آکریلی به دلیل ساییدگی با گذشت زمان ممکن است در فواصل معین تعویض شوند؛ قطعات پلاستیکی سرهای نگهدارنده نیز بسته به میزان استفاده عوض می‌شوند. این نیاز به نگهداری باید از ابتدا به‌روشنی برای بیمار توضیح داده شود.
روند ساخت پروتز روی ایمپلنت چگونه پیش می‌رود؟
پس از کاشت ایمپلنت، معمولاً چند ماه برای جوش خوردن آن با استخوان صبر میشود؛ این مدت بسته به فک بالا یا پایین، کیفیت استخوان و انجام یا عدم انجام اقدامات تکمیلی متفاوت است. در این دوره میتوان در ناحیه زیبایی از پروتز موقت استفاده کرد. پس از کامل شدن ترمیم، موقعیت ایمپلنت‌ها با قالب‌گیری معمولی یا اسکن داخل دهانی ثبت میشود. در روکش‌های تک‌دندان یک یا دو جلسه امتحان ممکن است کافی باشد، اما در پروتزهای فک کامل برای امتحان چینش دندان‌ها، بایت و زیبایی جلسات بیشتری لازم است. پس از نصب پروتز، در هفته‌های اول نیروهای جویدن و تماس‌های بایت دوباره کنترل میشود و تنظیمات کوچک در همین دوره انجام می‌گیرد. عادت کردن بیمار به پروتز جدید از نظر صحبت کردن و جویدن ممکن است چند هفته طول بکشد. برای بیمارانی که از خارج از ترکیه می‌آیند، برنامه سفرها به استانبول از پیش و متناسب با مراحل درمان هماهنگ میشود.
خطرات و مشکلات احتمالی چیست؟
- شل شدن یا شکستن پیچ (اغلب مرتبط با نیروی بیش از حد یا نشست نامناسب)
- شکستن پرسلن یا ساییدگی دندان آکریلی
- التهاب لثه به دلیل سمان باقی‌مانده
- شل شدن قطعه نگهدارنده در پروتز متحرک، جمع شدن غذا زیر پروتز
- وارد شدن نیروی اضافی به ایمپلنت‌ها به دلیل بازوهای بلند بریج (کنتیلیور)
بیشتر این مشکلات در معاینات منظم زود تشخیص داده می‌شوند و با اقدامات ساده قابل رفع هستند. در کلینیک ما، برنامه‌ریزی پروتز با ارزیابی مشترک دندانپزشک پروتز دیجیتال و متخصص پریودنتولوژی انجام میشود.
پرسش‌های متداول
آیا روکش ایمپلنت پیچی بادوام‌تر است؟
دوام در اصل به جنس، طراحی و نیروهای وارده بستگی دارد. مزیت روکش پیچی این است که در صورت بروز مشکل میتوان آن را باز و تعمیر کرد؛ مزیت روکش سمانی نیز نداشتن سوراخ روی سطح آن است.
آیا پروتز متحرک روی ایمپلنت در دهان تکان میخورد؟
اگر قطعات نگهدارنده کافی و پروتز بهخوبی منطبق باشد، بهطور محسوسی از دست دندان کامل معمولی پایدارتر است. در طرحهای کاملاً متکی بر ایمپلنت، پروتز پس از جا افتادن حرکتی ندارد؛ با این حال برای تمیز کردن قابل خارج کردن است.
آیا ایمپلنت و پروتز را میتوان در یک روز گذاشت؟
در برخی بیماران، اگر ثبات اولیه ایمپلنت کافی باشد، میتوان همان روز یک پروتز موقت نصب کرد. پروتز دائمی معمولاً پس از جوش خوردن ایمپلنت با استخوان ساخته میشود؛ تصمیم بر اساس معاینه و اندازهگیریها گرفته میشود.
برای یک فک کامل چند ایمپلنت لازم است؟
در پروتزهای متحرک، در فک پایین حتی دو ایمپلنت ممکن است کافی باشد، در حالی که برای پروتزهای ثابت معمولاً چهار ایمپلنت یا بیشتر برنامه‌ریزی میشود. تعداد دقیق بر اساس میزان استخوان و طراحی پروتز تعیین میشود.
از پروتز روی ایمپلنت چگونه مراقبت کنیم؟
برای پروتزهای ثابت، مسواک بیندندانی و واترجت و برای پروتزهای متحرک، تمیز کردن روزانه پروتز توصیه میشود. در معاینات منظم، وضعیت پیچها، قطعات نگهدارنده و سلامت لثه بررسی میشود.
صفحات مرتبط
بیایید در معاینه در کلینیک ما در استانبول، گزینه‌های پروتز روی ایمپلنت شما را با هم بررسی کنیم. از طریق واتس‌اپ پیام دهید یا با شماره +90 544 289 66 33 تماس بگیرید.
منابع: Misch CE. Contemporary Implant Dentistry، ویرایش سوم، Mosby Elsevier، 2008؛ Misch CE. Dental Implant Prosthetics، ویرایش اول، Mosby، 2005.
این مطلب صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی دارد؛ تشخیص و طرح درمان فقط پس از معاینه توسط دندانپزشک تعیین میشود.
Write Reviews
Leave a Comment
\"Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba, İstanbul Medipol Üniversitesi Periodontoloji Anabilim Dalı\'nda doktorasını tamamlamış uzman diş hekimidir. Bahçelievler\'de Yayla Dental Akademi bünyesinde ileri klinik uygulamalarla hizmet vermektedir. Temel uzmanlık alanları arasında dental implantlar, Khoury ve Urban teknikleriyle ileri kemik rejenerasyonu ve diş eti çekilmelerinin tedavisi (pembe estetik) yer almaktadır. Bugüne kadar 1000\'den fazla implant ve gömülü yirmilik yaş diş cerrahisi ile 700\'ü aşkın diş eti grefti operasyonunu başarıyla gerçekleştirmiştir. Sağlık turizmi kapsamında yurt dışından gelen hastalar için ileri düzeyde İngilizce dilinde tedavi imkanı sunmaktadır.\"
No Comments & Reviews