کورونکتومی چیست؟

کورونکتومی در منابع علمی با نام ادونتکتومی نسبی عمدی نیز شناخته می‌شود. تاج دندان عقل نهفته پایین — یعنی بخشی که رو به دهان است — دقیقاً زیر مرز مینا و سمان بریده و خارج می‌شود؛ اما ریشه‌ها درون استخوان فک و متصل به عروقی که آن‌ها را تغذیه می‌کنند باقی می‌مانند. به ریشه‌ها دست زده نمی‌شود و آن‌ها جابه‌جا نمی‌شوند؛ در نتیجه عصب نزدیک به ریشه نیز دستکاری نمی‌شود.

این روش یک راه‌حل میانه است که زمانی ترجیح داده می‌شود که «خطر عصبی کشیدن کامل دندان از خطر باقی گذاشتن ریشه‌ها بیشتر باشد». کتاب‌های مرجع جراحی توصیه می‌کنند در دندان‌های عمیقاً نهفته و در بیماران مسن‌تر که احتمال آسیب عصب در آن‌ها بالاست، گزینه کورونکتومی در نظر گرفته شود.

چرا به جای کشیدن کامل، کورونکتومی مطرح می‌شود؟

عصب فک پایین به لب پایین و چانه حس می‌دهد و درست از زیر یا کنار ریشه‌های دندان عقل پایین عبور می‌کند. اگر ریشه‌ها با کانال تماس داشته باشند، کانال را تنگ کرده باشند یا به نظر برسد کانال از داخل ریشه عبور می‌کند، هنگام کشیدن کامل دندان خطر فشرده شدن یا کشیده شدن عصب افزایش می‌یابد.

در منابع، میزان آسیب عصب پس از جراحی دندان عقل پایین بین ۰٫۴ تا ۷٫۵ درصد گزارش شده است. اگرچه بیشتر آن‌ها موقتی هستند، بی‌حسی دائمی می‌تواند کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. هدف کورونکتومی، به‌ویژه در این گروه پرخطر، دست نزدن به بخش در تماس با عصب است.

نزدیکی به عصب چگونه مشخص می‌شود؟

در رادیوگرافی پانورامیک، یافته‌های زیر می‌توانند به رابطه نزدیک ریشه و کانال عصب اشاره کنند:

• تیره شدن نوک ریشه در محل کانال
• تنگ شدن یا تغییر مسیر کانال در محل ریشه
• ناپدید شدن خط سفیدی که مرز بالایی کانال را مشخص می‌کند
• باریک شدن یا خمیدگی ریشه در محل کانال

با مشاهده هر یک از این یافته‌ها، توموگرافی کامپیوتری با پرتو مخروطی سه‌بعدی (CBCT) توصیه می‌شود. ساختارهایی که در تصویر دوبعدی روی هم افتاده‌اند، در CBCT ممکن است نشان دهند که ریشه در واقع از سمت گونه یا زبان مجاور عصب است؛ در این صورت همچنان می‌توان کشیدن کلاسیک را برنامه‌ریزی کرد.

کورونکتومی برای چه کسانی مناسب است؟

• افرادی که در CBCT دندان عقل نهفته پایینی دارند که ریشه‌هایش در تماس نزدیک با عصب فک پایین است
• کسانی که دندانشان به دلیل پوسیدگی تاج، التهاب مکرر لثه (پریکورونیت) یا آسیب به دندان مجاور باید کشیده شود اما ریشه‌های سالمی دارد
• بیماران مسن‌تر که خطر آسیب عصب در آن‌ها بیشتر است
• دندان‌های بسیار عمیق که در کشیدن کامل خطر شکستگی فک پیش‌بینی می‌شود (در موارد منتخب)

برای چه کسانی انجام نمی‌شود؟

کورونکتومی برای هر دندان نزدیک به عصب مناسب نیست. برای اینکه ریشه‌های باقی‌مانده بدون مشکل بمانند، شرایط مشخصی لازم است:

• اگر در نوک ریشه التهاب، آبسه یا کیست وجود داشته باشد
• اگر دندان لق باشد؛ ریشه‌ها ممکن است هنگام برش تاج جابه‌جا شوند
• اگر ریشه‌ها در آینده مانع حرکت ارتودنسی دندان‌ها یا ترمیم برنامه‌ریزی‌شده شوند
• اگر دندان افقی باشد و عصب به تاج دندان نزدیک باشد (هنگام برش ممکن است به عصب نزدیک شد)
• شرایطی که در آن خطر تبدیل شدن ریشه باقی‌مانده به منبع عفونت قابل قبول نیست؛ مانند بیمارانی که سیستم ایمنی آن‌ها به‌شدت سرکوب شده یا افرادی که به استخوان فک پرتودرمانی شده‌اند یا خواهند شد

کورونکتومی چگونه انجام می‌شود؟

1. برنامه‌ریزی: رابطه ریشه و عصب با CBCT ارزیابی می‌شود، گزینه‌ها و خطرات با بیمار در میان گذاشته و رضایت‌نامه کتبی گرفته می‌شود.
2. بی‌حسی: عمل معمولاً زیر بی‌حسی موضعی انجام می‌شود.
3. دسترسی: لثه کنار زده می‌شود و استخوان اطراف تاج به میزان لازم برداشته می‌شود.
4. برش تاج: تاج از زیر مرز مینا و سمان به‌طور کامل جدا و خارج می‌شود. سطح ریشه باقی‌مانده چند میلی‌متر پایین‌تر از سطح استخوان صاف می‌شود.
5. بستن: ناحیه شستشو و لثه طوری بخیه می‌شود که ریشه‌ها را بپوشاند.

از آنجا که ریشه‌ها به بافت زنده متصل می‌مانند، ممکن است به مرور زمان با استخوان پوشیده شوند. حتماً به بیمار به‌روشنی اطلاع داده می‌شود که عمل به‌صورت کورونکتومی انجام شده و ریشه‌ها عمداً باقی گذاشته شده‌اند.

کورونکتومی یا کشیدن کامل؟

خطرات چیست؟

• جابه‌جایی ریشه: ریشه‌های باقی‌مانده ممکن است به مرور زمان به سمت بالا و دور از عصب حرکت کنند. این اغلب مشکلی نیست؛ اما اگر ریشه به داخل دهان برسد، چون از عصب دور شده است با عمل ساده‌تری خارج می‌شود.
• عفونت یا بهبود دردناک: در تعداد کمی از بیماران ممکن است اطراف ریشه باقی‌مانده التهاب ایجاد شود و نیاز به خارج کردن ریشه‌ها باشد.
• حفره خشک و تورم: مانند هر جراحی دندان عقل ممکن است دیده شوند.
• خطر عصبی صفر نیست: کورونکتومی به دنبال کاهش خطر است؛ نمی‌توان گفت که آن را از بین می‌برد.

تصمیم به کورونکتومی چگونه گرفته می‌شود؟

کورونکتومی یک عمل استاندارد نیست که به همه بیماران به یک شکل توصیه شود. در تصمیم‌گیری، علت لزوم کشیدن دندان، فاصله ریشه و عصب، سن بیمار، وضعیت سلامت عمومی، درمان‌های ارتودنسی یا پروتزی برنامه‌ریزی‌شده و ترجیحات بیمار با هم سنجیده می‌شوند. برای برخی بیماران، پیگیری منظم بدون کشیدن دندان نیز می‌تواند یک گزینه باشد؛ به‌ویژه در دندان‌هایی که هیچ شکایتی ایجاد نمی‌کنند، نشانه التهاب ندارند و کاملاً درون استخوان قرار دارند.

به همین دلیل در معاینه معمولاً سه گزینه با هم بررسی می‌شود: پیگیری، کشیدن جراحی کامل و کورونکتومی. پس از توضیح پیامدهای احتمالی کوتاه‌مدت و بلندمدت هر کدام، تصمیم با مشارکت بیمار گرفته می‌شود.

بهبود و پیگیری پس از کورونکتومی

هفته اول مشابه کشیدن کلاسیک دندان عقل است: تورم خفیف تا متوسط، درد چندروزه و محدودیت در باز کردن دهان قابل انتظار است. قواعد مراقبت همانند که در دیگر کشیدن‌ها رعایت می‌شود. رادیوگرافی‌های کنترلی معمولاً در ماه اول، سال اول و سپس در فواصلی که پزشک تعیین می‌کند گرفته می‌شوند و موقعیت ریشه‌ها و وضعیت استخوان اطراف در آن‌ها پایش می‌شود.

در Yayla Dental Akademi در استانبول، دندان‌های عقل نزدیک به عصب با CBCT به‌صورت سه‌بعدی ارزیابی می‌شوند؛ گزینه‌های کشیدن کامل و کورونکتومی با مزایا و خطراتشان برای بیمار توضیح داده می‌شوند و تصمیم با هم گرفته می‌شود.

پرسش‌های متداول

صفحات مرتبط

بازبینی پزشکی: Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozabaمتخصص پریودنتولوژی · سپتامبر ۲۰۲۶

برای نوبت و اطلاعات: از طریق واتس‌اپ پیام دهید یا با شماره 0544 289 66 33 تماس بگیرید. Yayla Dental Akademi، Bahçelievler / استانبول.

منابع: Abubaker AO, Benson KJ (eds). Oral and Maxillofacial Surgery Secrets. 2nd ed. Mosby Elsevier; 2007 · Miloro M, Ghali GE, Larsen PE, Waite PD (eds). Peterson’s Principles of Oral and Maxillofacial Surgery. 2nd ed. BC Decker; 2004 · Wayland J. Impacted Third Molars. 1st ed. Wiley-Blackwell; 2018 · Fragiskos FD (ed). Oral Surgery. Springer; 2007.

این مطلب صرفاً جنبه اطلاع‌رسانی دارد؛ تشخیص و طرح درمان تنها پس از معاینه و توسط پزشک تعیین می‌شود.