İlk 24 saat: pıhtıyı koruyun
- Çekim yerine konan gazlı bezi en az 30–45 dakika, konuşmadan ve çiğnemeden, sıkıca ısırarak tutun. Büyük bir tampon yerine küçük, doğrudan boşluğun üzerine gelen bir bez daha etkilidir.
- İlk gün tükürmeyin, pipetle içmeyin ve gargara yapmayın; bu hareketler ağızda negatif basınç yaratarak pıhtıyı yerinden oynatabilir. Ağızdaki kanlı tükürüğü yutmanız sakıncalı değildir.
- Uyuşukluk geçene kadar yemek yemeyin; yanağınızı veya dudağınızı ısırabilirsiniz.
- İlk gün yorucu egzersizden, eğilip kalkmaktan ve çok sıcak banyodan kaçının; tansiyonun artması kanamayı yeniden başlatabilir.
- Uyurken başınızı bir-iki yastıkla yüksekte tutun. Sabah yastıkta hafif kan lekesi görmeniz sık rastlanan bir durumdur.
Kanama kontrolü
Çekimden sonraki ilk gün boyunca hafif sızıntı normaldir. Az miktarda kan tükürükle karıştığında olduğundan çok daha fazla görünebilir. Kanama sızıntıdan fazlaysa:
- Ağzınızı hafifçe temizleyin, büyük pıhtı parçalarını gazlı bezle nazikçe alın.
- Temiz, hafif nemlendirilmiş katlanmış bir gazlı bezi doğrudan çekim boşluğunun üzerine koyup 45–60 dakika sıkıca ısırın.
- Gerekirse ıslatılmış bir siyah çay poşetini aynı şekilde ısırabilirsiniz; çaydaki tanen damarları büzmeye yardımcı olur.
- Bu adımlara rağmen parlak kırmızı kanama sürüyorsa veya ağızda büyük pıhtılar oluşmaya devam ediyorsa kliniğimizi arayın.
Şişlik, morarma ve soğuk uygulama
Tek ve basit bir çekimden sonra dışarıdan görülen şişlik çoğu zaman olmaz. Gömülü diş çekimi gibi kemik kaldırılan işlemlerden sonra ise şişlik beklenir; genellikle 2.–3. günde en yüksek seviyeye ulaşır ve yaklaşık bir haftada geriler. Özellikle ileri yaşta yanakta veya boyunda morarma olabilir ve 7–10 günde kaybolur.
- İlk gün yanağın dışından, ince bir bez sararak soğuk kompres (buz torbası veya donmuş sebze paketi) uygulayabilirsiniz: yaklaşık 20 dakika uygulayıp 20 dakika ara verin. Buzu doğrudan cilde koymayın. Soğuk uygulama özellikle konfor sağlar.
- İkinci günden sonra soğuk uygulamaya devam etmenin yararı azalır; hekiminiz önerirse sonraki günlerde ılık kompres şişliğin çözülmesine yardımcı olabilir.
- 3. günden sonra artan şişlik, kızarıklık ve ateş, enfeksiyon belirtisi olabilir; beklemeden başvurun.
Beslenme
- İlk gün yumuşak, ılık veya serin gıdaları tercih edin: yoğurt, çorba (sıcak değil), püre, muhallebi, omlet, makarna gibi.
- Bol sıvı alın; su, süt, ayran ve meyve suyu uygundur. Pipet kullanmayın.
- Çok sıcak, çok baharatlı, sert ve kırıntılı yiyecekleri (cips, kuruyemiş, çekirdek) birkaç gün boyunca çekim tarafından uzak tutun.
- Alkol iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir ve bazı ilaçlarla etkileşir; ilk günlerde kaçının.
- Diyabet hastalarının normal öğün düzenine mümkün olan en kısa sürede dönmesi önemlidir.
Sigara
Sigara dumanı ve nikotin yara iyileşmesini yavaşlatır; ayrıca çekerken oluşan emme hareketi pıhtıyı yerinden oynatabilir. Sigara içenlerde kuru soket daha sık görülür. İlk 24 saat kesinlikle, mümkünse iyileşme süresince ilk birkaç gün sigara içmemeniz önerilir. Bu dönem sigarayı bırakmak için de iyi bir başlangıç olabilir.
Ağız temizliği ve gargara
- Çekim günü diğer dişlerinizi normal şekilde fırçalayabilirsiniz; çekim bölgesine ve dikişlere fırça değdirmeyin.
- Ertesi günden itibaren günde birkaç kez, özellikle yemeklerden sonra ılık tuzlu su ile ağzınızı yavaşça çalkalayın; kuvvetli çalkalama ve tükürme yapmayın, suyu ağzınızdan akıtarak boşaltın.
- Hekiminiz antiseptik bir gargara önerdiyse önerilen süre ve şekilde kullanın.
- Çoğu kişi 3.–4. günden itibaren normal ağız bakımına dönebilir. Dikişler genellikle yaklaşık bir hafta sonraki kontrolde alınır ya da kendiliğinden erir.
İlaçlar hakkında genel bilgi
- Ağrı kesicileri hekiminizin önerdiği şekilde ve sürede kullanın; uyuşukluk tamamen geçmeden ilk dozu almak, ağrının kontrolünü kolaylaştırabilir.
- Antibiyotik her çekimde gerekmez. Hekiminiz yazdıysa, belirtiler düzelse bile önerilen süre boyunca düzenli kullanın; kendi başınıza antibiyotik başlamayın.
- Kendi kararınızla yeni ilaç eklemeyin; özellikle kanamayı artırabilecek ilaçları hekiminize danışmadan kullanmayın.
- İlaç alerjiniz, hamilelik veya emzirme durumunuz varsa işlem öncesinde mutlaka bildirin.
Kan sulandırıcı veya kemik ilacı kullananlar
Kan sulandırıcı (antikoagülan veya antiagregan) ilaç kullanıyorsanız, bu ilaçları kendi başınıza kesmeyin. Bu ilaçları bırakmak kalp ve damar açısından ciddi risk taşıyabilir. Çekimden önce hem diş hekiminizi hem de ilacı yazan doktorunuzu bilgilendirin; varfarin gibi ilaçlarda güncel kan değerleriniz (INR) istenebilir. Çoğu durumda çekim, ilaç kesilmeden ve boşluğa yerel kanama durdurucu malzemeler, dikiş ve baskı uygulanarak yapılabilir; ancak karar hekimleriniz tarafından birlikte verilir.
Osteoporoz veya kanser tedavisi nedeniyle bisfosfonat, denosumab gibi kemik ilaçları kullanıyorsanız ya da kullandıysanız, bunu mutlaka belirtin. Bu ilaçlar, özellikle damardan ve yüksek dozda uygulandığında, çekim sonrasında çene kemiğinde iyileşme sorunlarına (ilaçla ilişkili çene osteonekrozu) yol açabilir. Tedavi planı ilacı yazan doktorunuzla birlikte yapılır; çekim yerine alternatif tedaviler de değerlendirilebilir. Aynı şekilde çene bölgesine radyoterapi almış olmanız, kontrolsüz diyabet ve bağışıklığı baskılayan tedaviler de özel planlama gerektirir.
Kuru soket (alveolit) nedir?
Kuru soket, çekim boşluğundaki kan pıhtısının iyileşme dokusuna dönüşmeden önce çözülüp kaybolması ve boşluk duvarındaki kemiğin açıkta kalmasıdır. Bir enfeksiyon değil, gecikmiş iyileşme tablosudur. Sıradan diş çekimlerinden sonra seyrek görülür (kaynaklarda yaklaşık %2 civarında bildirilir); alt azı dişlerinde ve özellikle gömülü 20 yaş dişi çekiminden sonra daha sık rastlanır.
Belirtiler
- İlk günlerde azalmaya başlayan ağrının 2.–4. günde yeniden şiddetlenmesi,
- Zonklayıcı, kulağa ve şakağa yayılan ağrı,
- Ağızda kötü koku ve kötü tat,
- Boşluğun boş görünmesi, bazen açıkta gri-beyaz kemik,
- Genellikle ateş ve belirgin şişlik olmaması (bunlar varsa enfeksiyon düşünülür).
Risk faktörleri
Sigara, zor ve travmatik çekimler, alt azı bölgesi, daha önce kuru soket geçirmiş olmak, yetersiz ağız hijyeni, çekim sırasında bölgede aktif iltihap bulunması ve bazı hormonal ilaçlar (örneğin doğum kontrol hapları) riskle ilişkilendirilmiştir. Çekim öncesi ve sonrası hekimin önerdiği antiseptik gargaralar ile nazik cerrahi teknik riski azaltabilir.
Tedavi
Kuru soketin tedavisinin amacı iyileşme tamamlanana kadar ağrıyı kontrol altına almaktır. Kliniğimizde boşluk ılık serum fizyolojikle nazikçe yıkanır ve içine ağrıyı yatıştıran bir pansuman yerleştirilir; pek çok hasta kısa sürede belirgin rahatlama hisseder. Pansuman ağrının şiddetine göre birkaç kez yenilenebilir. Şikâyetler çoğunlukla birkaç gün ile bir hafta içinde geriler, bazı hastalarda iki haftaya uzayabilir. Evde boşluğu kurcalamaya, kazımaya veya kendi başınıza bir şey koymaya çalışmayın.
Sık sorulan sorular
Diş çekiminden sonra ne zaman yemek yiyebilirim?
Uyuşukluk geçtikten sonra yumuşak, ılık veya serin gıdalarla başlayabilirsiniz. İlk günlerde sıcak, sert ve kırıntılı yiyeceklerden ve çekim tarafıyla çiğnemekten kaçının.
Çekimden sonra ne zaman sigara içebilirim?
İlk 24 saat kesinlikle, mümkünse ilk birkaç gün boyunca içmemeniz önerilir. Sigara iyileşmeyi geciktirir ve kuru soket riskini artırır.
Çekim sonrası kanama ne kadar sürer?
Hafif sızıntı ilk 24 saat içinde normaldir. Temiz gazlı bezi 45–60 dakika ısırmanıza rağmen parlak kırmızı kanama sürüyorsa kliniği arayın.
Kuru soket nasıl anlaşılır?
Genellikle 2.–4. günde azalan ağrının yeniden şiddetlenmesi, kulağa yayılan zonklama, kötü koku ve tat ile boşluğun boş görünmesiyle kendini gösterir. Tanı ve tedavi kliniktedir.
Kuru soket kendiliğinden geçer mi?
Tedavi edilmese de sonunda iyileşir, ancak ağrı günlerce sürebilir. Klinikte yapılan yıkama ve pansuman ağrıyı genellikle belirgin şekilde azaltır.
Ne zaman gargara yapabilirim?
İlk gün gargara yapmayın. Ertesi günden itibaren ılık tuzlu suyla, kuvvetli çalkalamadan ve tükürmeden, yavaşça ağzınızı çalkalayabilirsiniz.
Kan sulandırıcı ilacımı çekimden önce bırakmalı mıyım?
Hayır, kendi başınıza bırakmayın. Diş hekiminizi ve ilacı yazan doktorunuzu bilgilendirin; karar birlikte verilir.
İlgili rehberler
Kaynaklar
- Hupp JR, Ellis E III, Tucker MR. Contemporary Oral and Maxillofacial Surgery, 6. baskı. Elsevier Mosby, 2014.
- Miloro M, Ghali GE, Larsen PE, Waite PD (ed.). Peterson’s Principles of Oral and Maxillofacial Surgery, 2. baskı. BC Decker, 2004.
- Fragiskos FD (ed.). Oral Surgery. Springer, 2007.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi planı yalnızca muayene sonrası hekim tarafından belirlenir.