Ortodonti ve diş eti tedavisi aynı anda yapılabilir mi?
Aktif diş eti iltihabı varken diş hareketi başlatılmaz; önce periodontal tedaviyle iltihap kontrol altına alınır. EFP’nin evre IV periodontitis kılavuzu, periodontal tedavisi tamamlanmış ve iltihabı kontrol altındaki hastalarda ortodontik tedavinin dişlerin konumunu ve işlevini iyileştirmek için uygulanabileceğini belirtmektedir. Sıralama genellikle şöyledir:
- Periodontal muayene ve röntgen,
- Cerrahi olmayan diş eti tedavisi (diş taşı ve kök yüzeyi temizliği), gerekirse cerrahi,
- Yeniden değerlendirme; iltihap kontrol altındaysa ortodontiye başlanması,
- Ortodonti süresince düzenli periodontal destek tedavisi.
Dişler ortodonti ve diş eti tedavisine birlikte nasıl tepki verir?
Sağlıklı ancak kemik desteği azalmış (tedavi edilmiş periodontitis) dişler, hafif kuvvetlerle güvenle hareket ettirilebilir. Ortodonti sırasında dişlerde geçici hafif sallanma ve hassasiyet normaldir. Buna karşılık plak kontrolü yetersizse iltihaplı dokuda diş hareketi kemik kaybını hızlandırabilir; bu yüzden bu hastalarda daha hafif kuvvetler ve daha sık kontrol tercih edilir. Diş eti çekilmesi riski olan ince diş eti yapısında tedavi öncesi değerlendirme önemlidir — bkz. periodontoloji.
Ortodonti sırasında ağız hijyeni daha mı önemli?
Evet; braketler ve teller plak birikimini artırır ve temizliği zorlaştırır. Yetersiz temizlikte diş eti iltihabı, diş eti büyümesi ve braket çevresinde beyaz lekeler (erken çürük) gelişebilir.
- Günde en az iki kez, 2 dakika, florlü macunla fırçalama; braketlerin üstü ve altı ayrı açıyla,
- Her gün ara yüz fırçası ile tel altı ve diş araları temizliği,
- Gerekirse diş ipi aparatı (süper floss) veya ağız duşu (su jeti) destek olarak,
- Şeffaf plak kullanıcılarında plakların da günlük temizlenmesi,
- Şekerli ve asitli içeceklerin sınırlanması.
Elektrikli diş fırçası ortodonti ve diş eti tedavisinde faydalı mı?
Elektrikli diş fırçası, ortodonti ve diş eti tedavisi sırasında faydalı olabilir. Cochrane derlemesine göre elektrikli fırçalar, manuel fırçalara göre plak ve diş eti iltihabını hem kısa hem uzun dönemde biraz daha fazla azaltmaktadır. Yine de hiçbir fırça diş aralarını tek başına temizlemez; ara yüz fırçası kullanımı periodontal hastalarda temel öneridir.
Ortodonti sırasında ne sıklıkla diş temizliği yapılmalı?
| Hasta durumu | Önerilen profesyonel temizlik / kontrol |
|---|---|
| Sağlıklı diş eti, iyi hijyen | Genellikle 6 ayda bir |
| Diş eti iltihabı (gingivitis) eğilimi | 3–4 ayda bir |
| Tedavi edilmiş periodontitis öyküsü | Genellikle 3 ayda bir periodontal destek tedavisi |
Genel temizlik sıklığı için bkz. diş temizliği ne sıklıkla yapılmalı?
Diş eti tedavisinin başarısıyla ilgili istatistik var mı?
Evet. Avrupa Periodontoloji Federasyonu’nun (EFP) S3 kılavuzuna temel oluşturan sistematik derlemeler, cerrahi olmayan diş eti tedavisinin cep derinliğini ortalama yaklaşık 1,5 mm azalttığını ve derin ceplerin önemli bir kısmının kapandığını göstermektedir. Uzun dönem başarı; düzenli destek tedavisine, sigaranın bırakılmasına ve diyabet kontrolüne bağlıdır. Bu oranlar literatür ortalamasıdır; kliniğimize ait istatistik değildir.
Belirli diş macunu markaları diş eti tedavisini iyileştirir mi?
Marka değil, içerik önemlidir. Florlü macun temel öneridir; kalay florit (stannous fluoride) içeren macunların diş eti iltihabını azaltmada ek fayda sağlayabildiği gösterilmiştir. Klorheksidinli gargara veya jeller leke yapabildiğinden yalnızca hekimin önerdiği kısa sürelerde kullanılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Ortodonti ve diş eti tedavisi aynı anda yapılabilir mi?
Aktif diş eti iltihabı varken diş hareketi başlatılmaz. Önce periodontal tedaviyle iltihap kontrol altına alınır; ardından ortodontik tedavi, düzenli periodontal bakım eşliğinde yapılabilir. EFP kılavuzu, tedavi edilmiş periodontitis hastalarında ortodontik tedaviyi uygun koşullarda desteklemektedir.
Ortodonti sırasında ağız hijyeni daha mı önemli?
Evet. Braketler ve teller plak birikimini artırır; yetersiz temizlikte diş eti iltihabı ve braket çevresinde beyaz lekeler (erken çürük) gelişebilir. Günde en az iki kez florlü macunla fırçalama ve ara yüz temizliği şarttır.
Elektrikli diş fırçası ortodonti ve diş eti tedavisinde faydalı mı?
Cochrane derlemesine göre döner-salınımlı elektrikli fırçalar, manuel fırçalara göre plak ve diş eti iltihabını kısa ve uzun dönemde biraz daha fazla azaltır. Ortodonti hastalarında fırça tipi kadar doğru teknik ve ara yüz fırçası kullanımı da önemlidir.
Ortodonti sırasında ne sıklıkla diş temizliği yapılmalı?
Genel olarak 3–6 ayda bir profesyonel temizlik önerilir. Periodontitis öyküsü olan hastalarda ortodonti süresince periodontal destek tedavisi genellikle 3 ayda bir planlanır.
Diş eti tedavisinin başarısıyla ilgili istatistik var mı?
Evet. EFP S3 kılavuzuna temel oluşturan sistematik derlemeler, cerrahi olmayan diş eti tedavisinin (subgingival temizlik) cep derinliğini ortalama yaklaşık 1,5 mm azalttığını ve derin ceplerin önemli bir kısmının kapandığını göstermektedir. Uzun dönem başarı düzenli destek tedavisine ve sigaranın bırakılmasına bağlıdır.
Belirli diş macunu markaları diş eti tedavisini iyileştirir mi?
Marka değil, içerik önemlidir. Florlü macun temel öneridir; kalay florit (stannous fluoride) içeren macunların diş eti iltihabını azaltmada ek fayda sağlayabildiği gösterilmiştir. Klorheksidinli ürünler yalnızca hekimin önerdiği kısa sürelerde kullanılmalıdır.
İlgili rehberler
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi planı yalnızca muayene sonrası hekim tarafından belirlenir.
Kaynaklar
Bu sayfa yukarıdaki bilimsel kaynaklar esas alınarak hazırlanmış ve Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba tarafından tıbbi olarak kontrol edilmiştir.
- Sanz, M., Herrera, D., Kebschull, M., et al. (2020). Treatment of stage I–III periodontitis—The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology, 47(Suppl 22), 4–60. https://doi.org/10.1111/jcpe.13290
- Herrera, D., Sanz, M., Kebschull, M., et al. (2022). Treatment of stage IV periodontitis: The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology, 49(Suppl 24), 4–71. https://doi.org/10.1111/jcpe.13639
- Papapanou, P. N., Sanz, M., Buduneli, N., et al. (2018). Periodontitis: Consensus report of workgroup 2 of the 2017 World Workshop on the Classification of Periodontal and Peri-Implant Diseases and Conditions. Journal of Periodontology, 89(Suppl 1), S173–S182. https://doi.org/10.1002/JPER.17-0721
- Yaacob, M., Worthington, H. V., Deacon, S. A., et al. (2014). Powered versus manual toothbrushing for oral health. Cochrane Database of Systematic Reviews, (6), CD002281. https://doi.org/10.1002/14651858.CD002281.pub3
- Worthington, H. V., MacDonald, L., Poklepovic Pericic, T., et al. (2019). Home use of interdental cleaning devices, in addition to toothbrushing, for preventing and controlling periodontal diseases and dental caries. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4), CD012018. https://doi.org/10.1002/14651858.CD012018.pub2
- Newman, M. G., Takei, H. H., Klokkevold, P. R., & Carranza, F. A. (Eds.). (2019). Newman and Carranza’s clinical periodontology (13th ed.). Elsevier.