Czym jest retencja po leczeniu ortodontycznym?

Retencja to okres, w którym utrzymuje się ułożenie zębów i zgryz uzyskane w aktywnej fazie leczenia, aż otaczające tkanki przystosują się do nowej pozycji. Aparaty używane w tym czasie, ruchome lub stałe, nazywamy retainerami. O powodzeniu terapii nie świadczy więc sam wygląd zębów w dniu zdjęcia aparatu, lecz to, jak wyglądają po latach.

Dlaczego zęby wracają na dawne miejsce?

Podręczniki ortodoncji wskazują trzy główne przyczyny nawrotu:

1. Przebudowa tkanek podporowych: podczas przesuwania zęba więzadło przyzębia poszerza się, a jego włókna ulegają rozproszeniu. Odbudowa tej struktury po zdjęciu aparatu trwa około 3–4 miesięcy. Włókna leżące w obrębie dziąsła adaptują się znacznie wolniej; część włókien sprężystych może przyciągać ząb nawet po roku. Dlatego zęby, które początkowo były mocno obrócone, wykazują szczególną skłonność do powrotu.
2. Siły tkanek miękkich: stały, łagodny nacisk warg, policzków i języka może przesuwać zęby z powrotem, jeśli ustawiono je w pozycji pozbawionej równowagi. Ryzyko jest większe np. po znacznym poszerzeniu łuku zębowego.
3. Dalszy wzrost: wzrost szczęk po okresie dojrzewania, zwłaszcza w kierunku pionowym, może trwać do trzeciej dekady życia. Jeśli utrzymuje się schemat wzrostu, który doprowadził do wady, zgryz może się ponownie zmienić.

Ponadto u osób, które nigdy nie nosiły aparatu, z wiekiem również często pojawia się niewielkie stłoczenie dolnych zębów przednich. Badania długoterminowe pokazują, że u znacznej części leczonych pacjentów w ciągu lat część tego stłoczenia powraca (Little i wsp., 1988); dlatego zaleca się długotrwałą ochronę odcinka dolnego przedniego.

Jakie są rodzaje retainerów?

Często stosuje się połączenie: przezroczystą nakładkę na górny łuk i stały drut między kłami w dolnym. Rodzaj retainera dobiera się do wady wyjściowej, wykonanych ruchów zębów, stanu dziąseł i preferencji pacjenta. Przy zębach z mniejszym podparciem kościowym z powodu choroby przyzębia retencję stałą często planuje się na stałe.

Jak długo nosić retainer?

Poniżej ogólne ramy opisywane w piśmiennictwie; dokładny plan ustala ortodonta indywidualnie:

• Pierwsze 3–4 miesiące: retainer ruchomy nosi się prawie bez przerwy, poza posiłkami i szczotkowaniem.
• Co najmniej 12 miesięcy: czas potrzebny do adaptacji włókien dziąsła, zwykle z przejściem na noszenie nocne.
• U osób młodych, wciąż rosnących: do czasu, aż wzrost spowolni do poziomu dorosłych; u dziewcząt zwykle to późne nastolatki, u chłopców początek trzeciej dekady życia.
• Perspektywa długoterminowa: wielu lekarzy zaleca noszenie nocne przez kolejne lata lub pozostawienie drutu stałego, aby utrzymać efekt.

Jakie są ryzyka i typowe błędy?

• Porzucenie retainera: najczęstszą przyczyną nawrotu jest zbyt wczesne zaprzestanie jego noszenia.
• Niezauważalne odklejenie drutu: gdy drut odejdzie od jednego zęba, ten ząb może się przesunąć; jeśli językiem wyczuwają Państwo szorstkość lub szczelinę, trzeba zgłosić się na kontrolę.
• Niedostateczna higiena: wokół drutu może gromadzić się kamień i płytka; potrzebne są przeciągarka do nici lub szczoteczka międzyzębowa.
• Czyszczenie gorącą wodą: przezroczyste nakładki w wysokiej temperaturze mogą się odkształcić; lepsza jest letnia woda i miękka szczoteczka.
• Zawijanie w serwetkę i gubienie: nakładkę zdjętą do posiłku trzeba zawsze przechowywać w specjalnym pudełku.

Co zrobić, gdy zęby wróciły na dawne miejsce?

Przy niewielkim nawrocie można ponownie ustawić zęby za pomocą nowego retainera lub krótkiej serii przezroczystych nakładek. Przy wyraźniejszych zmianach potrzebna jest ponowna, pełna ocena. U zębów, które początkowo były mocno obrócone, pod koniec leczenia można rozważyć niewielki zabieg przecięcia włókien dziąsła (fibrotomię), aby zmniejszyć ich działanie (Proffit i wsp., 2013).

W naszej klinice w Stambule okres retencji prowadzony jest z kontrolami planowanymi przez ortodontę; w razie potrzeby stan dziąseł ocenia także nasz periodontolog. Więcej informacji o klinice znajdą Państwo na stronie Yayla Dental Akademi.

Jak czyścić i przechowywać retainer?

Retainery ruchome mają codzienny kontakt ze śliną, płytką i resztkami jedzenia. Gdy nie są czyszczone, mogą pojawić się nieprzyjemny zapach, przebarwienia i stan zapalny dziąseł.

• Nakładkę co rano delikatnie czyścić letnią wodą i miękką szczoteczką, bez pasty lub z łagodnym mydłem, które nie rysuje powierzchni.
• Przed założeniem zawsze dokładnie wyszczotkować zęby.
• Gdy nie jest używana, przechowywać ją w wentylowanym pudełku; nie zostawiać w zasięgu zwierząt domowych.
• Przy drucie stałym używać przeciągarki do nici lub wąskiej szczoteczki międzyzębowej, aby oczyścić przestrzeń pod drutem.
• Na kontrole zabierać retainer; lekarz oceni jego dopasowanie i stopień zużycia.

Jak często są wizyty kontrolne?

Zwykle w pierwszym roku po zakończeniu leczenia wyznacza się kilka kontroli; później można łączyć je z rutynowymi przeglądami stomatologicznymi. Druty stałe sprawdza się pod kątem odklejenia, pęknięcia i osadów, a nakładki ruchome pod kątem pęknięć, przebarwień i dopasowania; zużyte wymienia się na nowe. Pacjentom spoza Stambułu pomagamy dopasować terminy do ich podróży.

Warto pamiętać: retainer nie jest „ubezpieczeniem” leczenia, lecz jego integralną częścią. Ta sama sumienność, z jaką przebiegała aktywna faza terapii, ma największe znaczenie dla utrzymania efektu przez wiele lat. Jeśli regularność noszenia została zakłócona, szczera rozmowa z lekarzem podczas kontroli pozwala dopasować plan do Państwa sytuacji.

Najczęstsze pytania

Weryfikacja medyczna: Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozabaspecjalista periodontologii i chirurgii jamy ustnej

Aby umówić wizytę lub uzyskać informacje: napisz na WhatsApp albo zadzwoń pod numer +90 544 289 66 33. Więcej na stronie yayladent.com/pl.

Piśmiennictwo

• Proffit, W. R., Fields, H. W., & Sarver, D. M. (2013). Contemporary orthodontics (5th ed.). Elsevier Mosby.
• Bishara, S. E. (Ed.). (2001). Textbook of orthodontics. W.B. Saunders.
• Little, R. M., Riedel, R. A., & Årtun, J. (1988). An evaluation of changes in mandibular anterior alignment from 10 to 20 years postretention. American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, 93(5), 423–428. PubMed ↗
• Littlewood, S. J., Millett, D. T., Doubleday, B., Bearn, D. R., & Worthington, H. V. (2016). Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces. Cochrane Database of Systematic Reviews, (1), CD002283. PubMed ↗
• Lindhe, J., Lang, N. P., & Karring, T. (Eds.). (2015). Clinical periodontology and implant dentistry (6th ed.). Wiley-Blackwell.

Wyszukiwanie w bazach danych (słowa kluczowe: orthodontic retention, relapse, retainer): PubMed · Google Scholar · Scopus · Web of Science · Embase · NIH PMC. Scopus, Web of Science i Embase mogą wymagać dostępu instytucjonalnego.

Niniejszy artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny; nie stanowi diagnozy ani porady medycznej. Rozpoznanie i plan leczenia ustala lekarz dopiero po badaniu. W sprawie leczenia należy skonsultować się z lekarzem dentystą.

Treść zweryfikowana przez Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba, specjalistę periodontologii i chirurgii jamy ustnej. Kontakt: Yayla Dental Akademi, Ferit Selimpaşa Cad. No:44A, Bahçelievler/İstanbul, tel. +90 544 289 66 33, pon.–sob. 10:00–21:00 (niedziela nieczynne), WhatsApp.