Amputasyon (pulpotomi) nedir?

Dişin içindeki pulpa, taç kısmındaki pulpa odası ve köklerin içindeki kanallardan oluşur. Derin bir çürük pulpaya ulaştığında iltihap genellikle önce taçtaki bölümde başlar. Pulpotomide bu iltihaplı taç pulpası dikkatle uzaklaştırılır; kanal ağızlarında kalan canlı pulpa üzerine iyileşmeyi destekleyen biyouyumlu bir malzeme yerleştirilir ve diş sızdırmaz şekilde restore edilir. Türkiye’de halk arasında ve klinikte bu işleme sıklıkla “amputasyon” denir. Tam kanal tedavisinden farkı, kök pulpasının çıkarılmaması, yani dişin canlılığının korunmasıdır.

Süt dişi zaten düşecek; neden tedavi ediliyor?

• Süt azı dişleri çoğu çocukta 10–12 yaşlarına kadar ağızda kalır ve çiğneme için gereklidir.
• Altından gelen daimi dişe yer tutucu görevi görür; erken kaybı yer darlığına ve çapraşıklığa yol açabilir.
• Tedavi edilmeyen enfekte süt dişi, altta gelişen daimi dişin mine yapısını olumsuz etkileyebilir.
• Ağrı ve enfeksiyon çocuğun uykusunu, beslenmesini ve okul hayatını etkiler.

Süt dişleri neden daha hızlı etkilenir?

Diş hekimliği ders kitaplarında süt dişleri ile daimi dişler arasındaki yapısal farklar ayrıntılı olarak karşılaştırılır. Süt dişlerinde mine ve dentin daha incedir, pulpa odası dişin boyutuna göre daha geniştir ve pulpa boynuzları dış yüzeye daha yakındır. Bu nedenle çürük pulpaya daimi dişlere göre daha kısa sürede ulaşabilir. Aynı kaynak, süt dişlerinde direkt kuafaj (açık pulpanın doğrudan örtülmesi) başarısının daimi dişlere göre daha düşük olduğunu, bu yüzden pulpası açılmış süt dişlerinde pulpotominin daha sık tercih edildiğini belirtir.

Kimler için uygundur?

Pulpotomi, pulpanın iltihabının taç kısmıyla sınırlı olduğu düşünülen dişlerde uygundur. Tipik olarak:

• Tatlı, soğuk veya yemek sırasında ortaya çıkan ve uyaran kalkınca geçen ağrı
• Çürük temizlenirken pulpanın açığa çıkması, ancak kanamanın kısa sürede kontrol edilebilmesi
• Röntgende kök çevresinde veya kökler arasında (furkasyon) iltihap bulgusu olmaması
• Dişin restore edilebilir olması ve düşme zamanının çok yakın olmaması

Uygun olmayabileceği durumlar: Çocuğu geceleri uyandıran kendiliğinden ağrı, şişlik veya fistül, dişte sallanma, röntgende kemik kaybı ya da aşırı kök rezorpsiyonu. Bu durumlarda pulpektomi (süt dişinde kanal tedavisi) veya çekim ve gerekirse yer tutucu değerlendirilir.

Nasıl yapılır?

1. Lokal anestezi ve mümkünse rubber dam (lastik örtü) ile diş izole edilir.
2. Çürük tamamen temizlenir, pulpa odasının tavanı açılır.
3. Taç kısmındaki pulpa uzaklaştırılır; kanal ağızlarındaki kanamanın durması beklenir. Kanamanın makul sürede durması, kalan pulpanın sağlıklı olduğuna dair önemli bir işarettir.
4. Kalan pulpanın üzerine biyouyumlu bir materyal yerleştirilir. Günümüzde MTA ve benzeri kalsiyum silikat esaslı materyaller yaygın olarak kullanılmaktadır; geçmişte kullanılan formokrezol gibi fiksatif ajanlar ise giderek yerini bu materyallere bırakmıştır.
5. Diş, sızdırmazlığı iyi bir dolgu veya süt azılarında sıklıkla prefabrik paslanmaz çelik kronla kapatılır.

Kök gelişimi tamamlanmamış daimi dişlerde amputasyon

Daimi dişlerin kökleri, dişin ağızda sürmesinden sonra yaklaşık 2–3 yıl daha gelişmeye devam eder. Bu dönemde kökler kısa, duvarları ince ve kök ucu geniş açıktır. Örneğin 6–7 yaşında süren ilk büyük azı dişinde veya düşme sonucu kırılan ön dişlerde pulpa bu yaşta açığa çıkarsa, pulpanın canlı kalması kök gelişiminin sürmesi için çok değerlidir. Canlı pulpayı koruyarak kökün boyunun uzamasına ve duvarlarının kalınlaşmasına izin veren bu yaklaşıma apeksogenez denir; kısmi veya tam pulpotomi bunun başlıca yöntemleridir.

Bu tür daimi diş vakaları, kök ucu açık olduğu için teknik açıdan özenli planlama gerektirir. Kliniğimizde kökü tamamlanmamış daimi dişlerdeki pulpa tedavileri ekibimizdeki endodonti uzmanı tarafından değerlendirilmektedir.

Tedavi sonrası evde nelere dikkat edilmeli?

• Anestezinin etkisi geçene kadar (genellikle birkaç saat) çocuğun yemek yememesi ve dudağını ısırmaması için gözetim önemlidir.
• İlk gün hafif hassasiyet olabilir; hekimin önerdiği yaşa uygun ağrı kesici dışında ilaç verilmemelidir.
• Paslanmaz çelik kron veya dolgu yapılan dişin temizliği ihmal edilmemeli; diş fırçalama ebeveyn yardımıyla sürdürülmelidir.
• Yapışkan şekerlemeler ve sık atıştırmalar hem tedavi edilen dişi hem de diğer dişleri riske atar.
• Florürlü diş macunu, çocuğun yaşına uygun miktarda kullanılmalıdır.

Riskler ve takip

Tedavi edilen pulpada iltihap zamanla ilerleyebilir; bu durumda dişte ağrı, şişlik veya röntgende kök çevresinde değişiklik görülebilir. Süt dişlerinde nadiren iç rezorpsiyon adı verilen, dişin içten erimesi gelişebilir. Bu nedenle tedaviden sonra düzenli klinik kontroller ve hekimin uygun gördüğü aralıklarla röntgen takibi önerilir. Kökü gelişmekte olan daimi dişlerde takip röntgenleri, kökün uzayıp kalınlaştığını göstermesi açısından özellikle önemlidir. Tedavinin başarısını en çok etkileyen etkenler doğru vaka seçimi, işlem sırasında bakteri kontrolü ve üstteki restorasyonun sızdırmazlığıdır.

Unutulmaması gereken bir nokta da şudur: Süt dişlerindeki derin çürükler çoğu zaman beslenme alışkanlıkları ve fırçalama rutini ile yakından ilişkilidir. Amputasyon yapılan dişin yanındaki dişlerde de başlangıç çürükleri olabileceği için, tedavi sonrasında koruyucu uygulamalar (flor vernik, fissür örtücü) ve düzenli kontroller hekimle birlikte planlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

İlgili sayfalar

Tıbbi içerik kontrolü: Dr. Dt. Mehmet Fuat BozabaPeriodontoloji uzmanı · Eylül 2026

Çocuğunuzun dişinde derin çürük veya ağrı mı var? Muayene randevusu için WhatsApp ile yazın veya 0544 289 66 33 numarasından bizi arayın.

Kaynaklar: Rai B, Kaur J. Fundamentals of Operative Dentistry. 1. baskı. Jaypee Brothers Medical Publishers, 2010. Trope M, Debelian G. Diş Hekiminin Endodonti El Kitabı (Endodontics Manual for the General Dentist, Türkçe çeviri). Quintessence. American Academy of Pediatric Dentistry. Pulp Therapy for Primary and Immature Permanent Teeth. The Reference Manual of Pediatric Dentistry. Duncan HF ve ark. European Society of Endodontology position statement: Management of deep caries and the exposed pulp. International Endodontic Journal, 2019.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi planı yalnızca muayene sonrası hekim tarafından belirlenir.