Damak protezi (damak dişi) nedir?
Tam protez, pembe renkli akrilik bir taban ve bu tabana yerleştirilmiş yapay dişlerden oluşur; taban malzemesi olarak çoğunlukla polimetil metakrilat (PMMA) esaslı reçineler kullanılır (Sakaguchi & Powers, 2012). Alt çenedeki tam protez, dilin hareket alanı nedeniyle at nalı biçimindedir. Üst protez ise sert dağın tamamına yakınını örter ve arka kenarı sert damakla yumuşak dağın birleştiği hatta sonlanır. Bu rehber, tüm dişlerin kaybedildiği üst çeneye ve tam protez diş seçeneklerine odaklanır.
Üst protez ağızda nasıl tutunur?
Protez ile damak arasındaki ince tükürük filmi yüzey gerilimi oluşturur; protez kenarlarının yanak ve dudak dokularıyla sağladığı sızdırmazlık ve dağın arka sınırındaki hafif baskılı bölge, protez yerinden oynamak istendiğinde negatif basınç oluşmasına katkıda bulunur. Örtülen yüzey genişledikçe bu kuvvetler de etkili olur. Tutuculuk bu yüzden çene kemiğinin yüksekliğine ve biçimine, dağın derinliğine, tükürüğün miktarına ve dil ile yanak kaslarının kontrolüne göre kişiden kişiye değişir. Diş kaybından sonra çene kemiğinde zamanla erime olduğundan, başlangıçta uyumlu olan bir protezin yıllar içinde gevşemesi beklenen bir durumdur.
Damak örtüsü: tat, konuşma ve alışma süreci
Damak örtüsü tat almayı ortadan kaldırmasa da sıcaklık, doku ve aroma algısını değiştirebilir. Konuşmada özellikle s, ş, z, t ve d seslerinin çıkarılması ilk günlerde zorlaşabilir; yüksek sesle okumak uyumu kolaylaştırır. Bazı kişilerde damak örtüsü bulantı refleksini tetikleyebilir. Alışma döneminde:
- Yumuşak gıdalarla başlayın, lokmaları küçük tutun ve iki tarafla birlikte çiğnemeye çalışın.
- İlk günlerdeki tükürük artışı olağandır ve zamanla azalır.
Protez yapıştırıcıları: ne zaman yardımcı olur?
Krem, toz ya da bant biçimindeki yapıştırıcılar, uyumlu bir protezin tutuculuğunu ve kullanım konforunu artırabilir; özellikle ağız kuruluğu ya da ileri kemik erimesi olan kişilerde yarar sağlayabilir (Papadiochou vd., 2015). Ancak yapıştırıcı uyumsuz bir protezi düzeltmez; protez gevşemişse astarlama (rebazaj) ya da yenileme gerekir. Yapıştırıcıyı az miktarda kullanmalı ve her akşam protezden ve damaktan tamamen temizlemelisiniz. Çinko içeren bazı ürünlerin uzun süre aşırı miktarda kullanımı sağlık sorunlarıyla ilişkilendirildiğinden ürün seçimini hekiminizle konuşmanız önerilir.
Günlük bakım
- Protezi yemeklerden sonra durulayın; günde en az bir kez protez fırçası ve sabun ya da temizleyiciyle fırçalayın.
- Diş macunu protez yüzeyini aşındırabileceğinden kullanmayın.
- Geceleri protezi çıkararak dokularınızı dinlendirin ve temizledikten sonra su ya da önerilen solüsyon içinde saklayın (Felton vd., 2011).
- Dağınızı, dilinizi ve diş etlerinizi yumuşak bir fırçayla temizleyin; yıllık kontrolleri aksatmayın.
Damaksız protez mümkün mü?
İmplant desteği olmadan damaksız üst protez, tutuculuğun ana kaynağı ortadan kalktığı için çoğu hastada uygun değildir. Damaksız tasarım isteniyorsa iki implant destekli yaklaşım vardır.
İmplant destekli hareketli protez (overdenture)
Protez, çene kemiğine yerleştirilen implantlara tutucular ya da bar aracılığıyla bağlanır ve temizlik için hasta tarafından çıkarılabilir. Alt çenede iki implant üzerine hareketli protez, uluslararası uzlaşı bildirgelerinde ilk tercih edilecek standart olarak önerilmiştir (Thomason vd., 2012). Üst çenede kemik genellikle daha yumuşak olduğundan ve dağın açık bırakılması istendiğinden alt çeneye göre daha fazla implant planlanması yaygındır (Raghoebar vd., 2014). Seçenekleri karşılaştırmak için implant üstü protez seçenekleri rehberimize bakabilirsiniz.
Sabit tüm çene implant protezi
Protez çoğunlukla implantlara vidalanır ve yalnızca hekim tarafından sökülebilir; dağı tamamen açık bırakır. Arka bölgede eğimli yerleştirilen implantlarla sinüs boşluğundan kaçınmayı amaçlayan All-on-4 kavramı, dişsiz üst çeneler için de tanımlanmıştır (Maló vd., 2005). Ayrıntılar için All-on-4 implant ve All-on-6 implant sayfalarına göz atabilirsiniz.
| Özellik | Klasik damak protezi | İmplant üstü hareketli | Sabit tüm çene |
|---|---|---|---|
| Damak örtüsü | Var | Tasarıma göre azaltılabilir ya da kaldırılabilir | Yok |
| Tutuculuk | Tükürük filmi ve kenar sızdırmazlığı | İmplant bağlantı parçaları | İmplantlara sabitlenme |
| Cerrahi | Gerekmez | İmplant cerrahisi | İmplant cerrahisi |
| Çıkarılması | Hasta çıkarır | Hasta çıkarır | Yalnızca hekim söker |
Kemik durumu ve ön değerlendirme
Diş kaybından sonra çene kemiği erir; üst çenenin arka bölgesinde buna sinüs boşluğunun genişlemesi eşlik edebilir. Bu nedenle implant destekli damak protezi tedavisi planlanmadan önce panoramik röntgen ve gerekli durumlarda üç boyutlu konik ışınlı bilgisayarlı tomografi (KIBT) ile kemik hacmi değerlendirilir. Kemik yetersizse kemik ogmentasyonu ve sinüs lift ya da farklı implant konumlandırmaları gündeme gelebilir. Kontrolsüz diyabet, sigara ve bazı kemik ilaçları planlamayı etkileyebileceğinden genel sağlık öykünüz de değerlendirilir.
Riskler ve sınırlar
Klasik protezde vuruklar, damakta mantar kaynaklı protez stomatiti, ağız köşelerinde çatlaklar ve zamanla artan gevşeme görülebilir; bunların çoğu iyi hijyen, geceleri protezin çıkarılması ve düzenli kontrollerle azaltılabilir. İmplant destekli seçeneklerde cerrahiye bağlı riskler, implant çevresi iltihabı (peri-implantitis), bağlantı parçalarında aşınma ve vida gevşemesi gibi sorunlar bulunur; bu protezler de düzenli bakım ister. Her hastaya implant uygulanamayabilir; bu durumda iyi uyumlu bir klasik protez değerli bir seçenek olmayı sürdürür.
En iyi damak protezi doktoru ve kliniği seçerken nelere bakmalı?
Bir damak protezi kliniği ya da hekimi değerlendirirken aşağıdaki nesnel ölçütler yol gösterici olabilir:
- Klasik, implant üstü hareketli ve sabit seçeneklerin artıları ve sınırlarıyla birlikte anlatılması
- Kemik değerlendirmesi için uygun röntgen ve gerektiğinde üç boyutlu görüntüleme istenmesi
- Ölçü, kapanış kaydı ve prova aşamalarının atlanmadan planlanması
- Protez diş, taban materyali ve varsa implant markasının yazılı planda belirtilmesi
- Teslim sonrası ayar seanslarının ve yıllık kontrollerin önceden planlanması
İmplant markaları için implant markaları rehberimize, protez ve cerrahi hizmetlerimiz için protetik diş tedavisi ve cerrahisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Damak protezi fiyatını belirleyen etkenler
Damak protezi fiyatı, seçilen tedavi tipine göre belirgin biçimde farklılaşır. Klasik protezde protez dişlerin ve taban materyalinin niteliği, laboratuvar işlemleri ve ayar seansları belirleyicidir. İmplant destekli seçeneklerde implant sayısı ve markası, kemik ogmentasyonu ya da sinüs lift gereksinimi, bağlantı sisteminin türü, geçici protez ihtiyacı ve sabit protezin materyali fiyatı etkiler. Muayene ve görüntüleme sonrasında size yazılı, kişiye özel bir plan sunulur; genel çerçeve için diş tedavisi fiyatları sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bahçelievler ve çevre ilçelerden ulaşım
Kliniğimiz Bahçelievler Basın Sitesi’nde, Ferit Selimpaşa Caddesi No:44A adresindedir ve M3 İlkyuva durağına yaklaşık 600 metre (8 dakika yürüyüş) uzaklıktadır. Örneğin Marmaray ile gelenler Bakırköy’de inip Özgürlük Meydanı’ndan M3’e binebilir ve Kirazlı yönünde üç durak sonra İlkyuva’ya ulaşabilir; Eminönü’nden 97A ve Taksim’den 97T otobüsleri Basın Sitesi’nde son durak yapar. İlçenize göre ayrıntılar hizmet bölgeleri altındaki Bakırköy, Zeytinburnu, Bağcılar ve Esenler rehberlerinde yer alır. Güncel sefer, aktarma ve süre bilgisi için Moovit veya Google Haritalar’ı kontrol edin.
Sık sorulan sorular
Damak dişi tat almayı engeller mi?
Tat tomurcuklarının çoğu dilde bulunduğu için tat alma büyük ölçüde korunur. Ancak dağın örtülmesi sıcaklık ve doku algısını değiştirebildiğinden yemekler başlangıçta farklı gelebilir; bu his alışma sürecinde genellikle azalır.
Mevcut üst protezimin dağını kestirebilir miyim?
Klasik bir protezin damak bölümü kesilirse tutuculuk belirgin biçimde azalır ve protez konuşurken ya da çiğnerken yerinden oynayabilir. Damaksız kullanım isteniyorsa implant destekli bir protezin uygun olup olmadığı muayene ve röntgenle değerlendirilmelidir.
Damaksız protez için kaç implant gerekir?
Sayı; kemik miktarına, kemik kalitesine ve protezin hareketli mi sabit mi olacağına göre değişir. Üst çenede genellikle alt çeneye göre daha fazla implant planlanır; kesin sayı görüntüleme sonrası yapılan planlamayla belirlenir.
Protez yapıştırıcısını her gün kullanabilir miyim?
Uyumlu bir protezde az miktarda ve doğru biçimde kullanıldığında günlük kullanım mümkündür. Giderek daha fazla yapıştırıcıya ihtiyaç duyuyorsanız, protezin astarlanması ya da yenilenmesi gerekebilir.
Protezle uyumak sakıncalı mı?
Geceleri protezi çıkarmak damak dokularının dinlenmesini sağlar ve protez stomatiti riskini azaltır. Hekiminiz farklı bir öneride bulunmadıkça protezi gece temizleyip su ya da önerilen solüsyon içinde saklamanız tavsiye edilir.
İlgili sayfalar
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesi gerekir. Bu sayfa Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba tarafından gözden geçirilmiştir. Yayla Dental Akademi · Ferit Selimpaşa Cad. No:44A, Bahçelievler/İstanbul · +90 544 289 66 33 · Pzt–Cmt 10:00–21:00.
Kaynaklar
- Felton, D., Cooper, L., Duqum, I., Minsley, G., Guckes, A., Haug, S., Meredith, P., Solie, C., Avery, D., & Deal Chandler, N. (2011). Evidence-based guidelines for the care and maintenance of complete dentures: A publication of the American College of Prosthodontists. Journal of the American Dental Association, 142(Suppl. 1), 1S–20S. PubMed ↗
- Maló, P., Rangert, B., & Nobre, M. (2005). All-on-4 immediate-function concept with Brånemark System implants for completely edentulous maxillae: A 1-year retrospective clinical study. Clinical Implant Dentistry and Related Research, 7(Suppl. 1), S88–S94. PubMed ↗
- Papadiochou, S., Emmanouil, I., & Papadiochos, I. (2015). Denture adhesives: A systematic review. The Journal of Prosthetic Dentistry, 113(5), 391–397.e2. PubMed ↗
- Raghoebar, G. M., Meijer, H. J. A., Slot, W., Slater, J. J. R., & Vissink, A. (2014). A systematic review of implant-supported overdentures in the edentulous maxilla, compared to the mandible: How many implants? European Journal of Oral Implantology, 7(Suppl. 2), S191–S201. PubMed ↗
- Sakaguchi, R. L., & Powers, J. M. (Eds.). (2012). Craig’s restorative dental materials (13th ed.). Elsevier Mosby. WorldCat ↗
- Thomason, J. M., Kelly, S. A., Bendkowski, A., & Ellis, J. S. (2012). Two implant retained overdentures—A review of the literature supporting the McGill and York consensus statements. Journal of Dentistry, 40(1), 22–34. PubMed ↗
Veritabanlarında ara: PubMed · Google Scholar · NIH PMC · Scopus · Web of Science · Embase (Scopus, Web of Science ve Embase kurumsal erişim gerektirebilir.)