Bakteri plağı mı, ağız içi plak mı?
Diş hekimliğinde dental plak, diş yüzeyinde biriken ve temizlenmediğinde diş eti iltihabına yol açan bakteri topluluğudur; ağız bakımına ara verildiğinde birkaç hafta içinde diş eti iltihabı geliştiği klasik bir deneysel çalışmayla gösterilmiştir (Löe vd., 1965). Bu tabaka fırçalama, arayüz temizliği ve gerektiğinde profesyonel diş temizliği ile uzaklaştırılır. Ancak ‘diş plağı tedavisi’ ifadesiyle ağza takılan bir aparey de kastedilebilir; bu rehberin geri kalanı bu ikinci anlama odaklanır.
| Tür | Amaç | Kullanım zamanı |
|---|---|---|
| Gece plağı | Diş sıkma ve gıcırdatmada dişleri ve dolguları korumak | Genellikle uykuda |
| Şeffaf plak | Dişleri planlanan konuma taşımak | Hekimin önerdiği sürede, gün boyu |
| Pekiştirme plağı | Ortodonti sonrası diş konumunu korumak | Ortodontistin belirlediği takvimle |
| Ağız koruyucusu | Sporda darbelere karşı korumak | Antrenman ve maç sırasında |
| Beyazlatma plağı | Ev tipi beyazlatma jelini taşımak | Hekimin belirlediği süre boyunca |
Gece plağı: diş sıkma ve gıcırdatmaya karşı koruma
Bruksizm, dişlerin istem dışı sıkılması ya da gıcırdatılmasıdır; uykuda ya da gün içinde görülebilir. Dişlerde aşınma yüzeyleri, sabahları çene kaslarında yorgunluk, şakaklarda baş ağrısı, sık kırılan dolgular ya da çatlak dişler bu durumun işaretleri olabilir. Gece plağı (oklüzal splint) bruksizmi ortadan kaldırmaz; dişlerin birbirine sürtünmesini engeller, yükü dağıtır ve dişlerle restorasyonları korur. Bir Cochrane derlemesi, splintlerin uyku bruksizminin kendisini azalttığına dair kanıtın yetersiz olduğunu belirtir (Macedo vd., 2007). Çene ekleminde ağrı, ses ya da ağız açmada kısıtlılık varsa plak öncesinde çene eklemi (TME) değerlendirmesi yapılır.
Sert ve yumuşak gece plağı
Sert gece plakları laboratuvarda akrilik reçineden hazırlanır ve ağızda kapanışa göre ayarlanır; dişlerin tümünü örten stabilizasyon tipi plaklar uzun süreli kullanımda yaygın olarak tercih edilir. Yumuşak plaklar daha esnek bir malzemeden yapılır ve kısa süreli kullanımda konforlu bulunabilir; ancak klasik bir çalışmada bazı kişilerde gece kas etkinliğini azaltmak yerine artırdıkları gözlenmiştir (Okeson, 1987). İç yüzü yumuşak, dış yüzü sert çift katmanlı seçenekler de vardır. Yalnızca ön dişleri örten kısmi plaklar, uzun süre kontrolsüz kullanıldığında dişlerin konumunu değiştirebilir.
Şeffaf plak: ortodontide kullanılan plaklar
Şeffaf plaklar, dişleri planlanan sıraya göre küçük adımlarla hareket ettiren, birbirini izleyen ince ve saydam apareylerdir. Etkili olmaları için hekimin önerdiği sürede, genellikle gün boyu takılmaları; yalnızca yemek ve diş fırçalama sırasında çıkarılmaları gerekir. Bir sistematik derleme, plakların bazı diş hareketlerinde öngörülebilir sonuç verdiğini, bazı karmaşık hareketlerde ise sınırları olduğunu bildirir (Rossini vd., 2015). Uygunluk ortodontik muayene ile belirlenir; ayrıntılar için şeffaf plak tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Pekiştirme plağı (retainer)
Ortodontik tedavi bittikten sonra dişler eski konumlarına dönme eğilimi gösterir; pekiştirme bu yüzden tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Hareketli seçenekler arasında şeffaf, vakumla şekillendirilmiş plaklar ve telli Hawley apareyleri; sabit seçenekte ise ön dişlerin iç yüzüne yapıştırılan ince bir tel bulunur. Hangi yöntemin ve kullanım takviminin daha üstün olduğuna dair kanıtlar sınırlıdır (Littlewood vd., 2016); bu nedenle ortodontistinizin önerdiği takvime uymanız önemlidir. Ayrıntılar ortodonti rehberimizde yer alır.
Sporcu ağız koruyucusu
Futbol, basketbol, hokey ve dövüş sporları gibi temas içeren branşlarda ağız koruyucuları dişleri, dudakları ve yanakları darbelere karşı korur. Hazır, kaynar suda şekillendirilen ve diş hekiminin ölçüsüyle hazırlanan türleri vardır; kişiye özel olanlar ağza daha iyi uyduğu için konuşma ve nefes almayı daha az kısıtlar. Bir derlemede koruyucu kullanmayan sporcularda ağız-yüz yaralanması riskinin daha yüksek olduğu bildirilmiştir (Knapik vd., 2007). Ortodontik tel takan sporcular için tasarım hekimle birlikte belirlenmelidir.
Ölçü, teslim ve ilk günler
Kişiye özel bir plak için önce dişlerdeki aşınma, mevcut restorasyonlar, çene eklemi ve çiğneme kasları muayene edilir. Ardından geleneksel ölçü maddeleriyle ya da ağız içi tarayıcıyla ölçü alınır ve plak laboratuvarda hazırlanır. Teslimde plağın oturması kontrol edilir; sert gece plaklarında kapanış temasları ayarlanır. İlk günlerde tükürük artışı ve hafif baskı hissi olağandır; sonraki kontrollerde gerekli düzeltmeler yapılır.
Temizlik ve saklama
- Plağı her çıkarışınızda soğuk ya da ılık suyla durulayın; sıcak su malzemenin biçimini bozabilir.
- Yumuşak bir fırçayla, aşındırıcı ürün kullanmadan nazikçe temizleyin.
- Takmadan önce dişlerinizi fırçalayın; plak ağızdayken yalnızca su için.
- Kuruttuktan sonra havalandırmalı kutusunda, sıcaktan ve evcil hayvanlardan uzakta saklayın.
- Kontrol randevularınıza plağınızı da getirin.
Plak ne zaman yenilenir?
Kullanım süresi; malzemeye, sıkma kuvvetine ve bakıma göre değişir. Plakta çatlak, delinme ya da belirgin aşınma oluşması, plağın gevşemesi veya sıkması, temizliğe rağmen geçmeyen renk değişikliği ve koku, yeni dolgu ya da kaplama sonrasında uyumun bozulması ve çocuklarda büyümeye bağlı uyumsuzluk yenileme ya da ayar gerektirir. Pekiştirme plağı kırılır veya kaybolursa dişler kısa sürede hareket edebileceğinden vakit kaybetmeden hekiminize başvurun.
Riskler ve sınırlar
Uygun olmayan ya da hazır plaklar dişlerin konumunu değiştirebilir veya çene eklemindeki yakınmaları artırabilir. Horlama ve gün içi aşırı uykululuk eşlik ediyorsa uyku apnesi yönünden hekim değerlendirmesi gerekebilir. Temizlenmeyen plaklarda mikroorganizmalar birikir; plak takılıyken içilen şekerli içecekler de çürük riskini artırır.
En iyi diş plağı doktoru veya kliniği seçerken nelere bakmalı?
Bir diş plağı kliniğini ya da hekimini değerlendirirken şu nesnel ölçütlere bakabilirsiniz:
- Plaktan önce şikâyetin nedeninin araştırılması: bruksizm, çene eklemi sorunu ya da ortodontik ihtiyaç
- Çene eklemi, çiğneme kasları ve diş aşınmasının muayenede kayda geçirilmesi
- Plak türü ve malzemesinin gerekçesiyle açıklanması
- Kişiye özel ölçü, teslimde kapanış ayarı ve kontrol randevularının planlanması
- Ortodontik plaklarda tedavinin ortodonti alanında çalışan bir hekimce yürütülmesi
Ekibimizdeki ortodonti hekimi ve diğer hekimlerimiz için hekim kadromuz sayfasına bakabilirsiniz.
Diş plağı fiyatını etkileyen faktörler
Diş plağı fiyatı, plağın amacına ve yapımına göre farklılık gösterir. Gece plaklarında sert, yumuşak ya da çift katmanlı malzeme, plağın bir ya da iki çeneye yapılması, laboratuvar süreci ve ayar seanslarının sayısı belirleyicidir. Şeffaf plak tedavisinde ücret tedavinin kapsamına, süresine ve kullanılan sisteme bağlıdır; pekiştirmede sabit ya da hareketli seçenek tercihi farklılık yaratır. Kesin bilgi muayene sonrasında hazırlanan yazılı, kişiye özel planla verilir; genel bilgi için fiyat bilgilendirme sayfamıza göz atabilirsiniz.
Bahçelievler ve çevre ilçelerden ulaşım
Yayla Dental Akademi, Bahçelievler Basın Sitesi’nde Migros’un karşısında yer alır (Ferit Selimpaşa Cad. No:44A). Örnek rota olarak Esenler ya da Bağcılar’dan M1B ile Kirazlı’ya gelip M3’e aktarma yapabilir ve Bakırköy yönünde İlkyuva durağında inebilirsiniz; duraktan kliniğe yürüyüş yaklaşık 600 metre, 8 dakikadır. Diğer rotalar için hizmet bölgeleri altındaki Esenler, Bağcılar, Güngören ve Küçükçekmece rehberlerinden yararlanabilirsiniz; Esenler için ayrıca zirkonyum ve gece plağı rehberi hazırlanmıştır. Güncel sefer, aktarma ve süre bilgisi için Moovit veya Google Haritalar’ı kontrol edin.
Sık sorulan sorular
Gece plağı diş sıkmayı tamamen durdurur mu?
Hayır. Gece plağı, sıkma ve gıcırdatma kuvvetinin dişlere ve dolgulara verdiği zararı azaltmak için kullanılır; bruksizmin nedenlerini ortadan kaldırmaz. Stres, uyku düzeni ve kullanılan ilaçlar gibi etkenlerin de değerlendirilmesi gerekir.
Sert gece plağı mı, yumuşak gece plağı mı seçilmeli?
Uzun süreli kullanımda genellikle kapanışa göre ayarlanabilen sert akrilik plaklar tercih edilir. Yumuşak plaklar kısa süreli kullanımda rahat bulunabilir, ancak herkese uygun değildir; seçim muayene bulgularına ve dişlerinizdeki restorasyonlara göre yapılır.
Eczaneden ya da internetten alınan hazır plaklar kullanılabilir mi?
Hazır plaklar ağzınıza tam oturmayabilir ve uzun süreli kullanımda dişlerin konumunu ya da kapanışı etkileyebilir. Sürekli kullanılacak bir plak için muayene ve kişiye özel ölçü önerilir.
Plağımı diş macunuyla temizleyebilir miyim?
Önerilmez. Diş macunlarındaki aşındırıcı parçacıklar plak yüzeyini çizebilir ve bakteri birikimini kolaylaştırabilir. Yumuşak bir fırça, ılık su ve kokusuz sıvı sabun genellikle yeterlidir; hekiminiz ayrıca bir temizleme ürünü önerebilir.
Şeffaf plak ile pekiştirme plağı arasındaki fark nedir?
Şeffaf plaklar, belirli aralıklarla yenisine geçilerek dişleri planlanan konuma taşır. Pekiştirme plağı ise tedavi bittikten sonra kullanılır ve dişlerin ulaştığı konumu korur; görünüşleri benzer olsa da amaçları farklıdır.
İlgili sayfalar
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesi gerekir. Bu sayfa Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba tarafından gözden geçirilmiştir. Yayla Dental Akademi · Ferit Selimpaşa Cad. No:44A, Bahçelievler/İstanbul · +90 544 289 66 33 · Pzt–Cmt 10:00–21:00.
Kaynaklar
- Knapik, J. J., Marshall, S. W., Lee, R. B., Darakjy, S. S., Jones, S. B., Mitchener, T. A., delaCruz, G. G., & Jones, B. H. (2007). Mouthguards in sport activities: History, physical properties and injury prevention effectiveness. Sports Medicine, 37(2), 117–144. PubMed ↗
- Littlewood, S. J., Millett, D. T., Doubleday, B., Bearn, D. R., & Worthington, H. V. (2016). Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2016(1), Article CD002283. PubMed ↗
- Löe, H., Theilade, E., & Jensen, S. B. (1965). Experimental gingivitis in man. Journal of Periodontology, 36(3), 177–187. PubMed ↗
- Macedo, C. R., Silva, A. B., Machado, M. A., Saconato, H., & Prado, G. F. (2007). Occlusal splints for treating sleep bruxism (tooth grinding). Cochrane Database of Systematic Reviews, 2007(4), Article CD005514. PubMed ↗
- Okeson, J. P. (1987). The effects of hard and soft occlusal splints on nocturnal bruxism. Journal of the American Dental Association, 114(6), 788–791. PubMed ↗
- Rossini, G., Parrini, S., Castroflorio, T., Deregibus, A., & Debernardi, C. L. (2015). Efficacy of clear aligners in controlling orthodontic tooth movement: A systematic review. The Angle Orthodontist, 85(5), 881–889. PubMed ↗
Veritabanlarında ara: PubMed · Google Scholar · NIH PMC · Scopus · Web of Science · Embase (Scopus, Web of Science ve Embase kurumsal erişim gerektirebilir.)