Bruksizm nedir, nasıl anlaşılır?
Bruksizm, dişlerin sıkılması ya da gıcırdatılmasıyla ve çenenin kasılı biçimde tutulmasıyla kendini gösteren tekrarlayıcı bir çiğneme kası etkinliğidir. Uluslararası uzlaşı raporunda uyku sırasında ve uyanıklıkta görülen bruksizm ayrı ayrı tanımlanmış; sağlıklı bireylerde bruksizmin tek başına bir hastalık olarak değil, bazı klinik sonuçlar için risk etkeni olabilen bir davranış olarak ele alınması önerilmiştir. Aynı raporda değerlendirme, kişinin kendi bildirimine dayanan “olası”, klinik muayeneyle desteklenen “muhtemel” ve cihazlı ölçümlerle doğrulanan bruksizm olarak derecelendirilmiştir (Lobbezoo ve ark., 2018).
Muayenede bruksizmi düşündüren bulgular şunlardır:
- Ön ve arka dişlerde parlak, düzleşmiş aşınma yüzeyleri ve kenarlarda küçük kırıklar,
- Tekrarlayan dolgu ya da kron kırıkları, çatlak dişler,
- Çiğneme kaslarında belirginleşme ve dokunmakla hassasiyet,
- Yanak iç yüzünde dişlerin hizasında beyaz bir çizgi, dil kenarında diş izleri,
- Sabahları çene yorgunluğu, şakak bölgesinde ağrı ya da eklemde ses.
Bu bulguların hiçbiri tek başına tanı koydurmaz; ancak birkaçı bir aradaysa kaplama planı buna göre şekillenir.
Diş sıkma zirkonyum kronları nasıl etkiler?
Zirkonyum yüksek dayanımlı bir seramiktir, ancak kronun her katmanı aynı dayanıma sahip değildir. Zirkonyum altyapı üzerine porselen katmanlanarak üretilen kronlarda zayıf halka çoğu zaman bu üst katmandır. Seramik ve metal destekli tek kronları karşılaştıran sistematik derlemede zirkonyum kronların beş yıllık sağkalımı metal destekli kronlarla benzer bulunmuş; buna karşın zirkonyum kronların üst katmandaki porselenin kırılması nedeniyle daha sık kaybedildiği ve kronun yapıştırıldığı yerden çözülmesinin daha sık görüldüğü bildirilmiştir (Sailer ve ark., 2015). Diş sıkan bir hastada bu mekanik riskler daha da önem kazanır.
Bu riskleri sınırlamak için planlamada şu ilkeleri gözetiriz:
- Materyal: Özellikle arka dişlerde üzerine porselen katmanlanmamış, tamamen zirkonyumdan (monolitik) kronlar öncelikli olarak değerlendirilir; ön bölgede estetik ve dayanım birlikte tartılır.
- Kalınlık ve tutuculuk: Kronun yeterli kalınlıkta tasarlanabilmesi için diş hazırlığı buna göre planlanır; kronun yerinden çıkmasını önlemek için dişin tutucu biçimi ve yapıştırma yöntemi önemlidir.
- Kapanış tasarımı: Çene yana kaydığında arka dişlerin ayrılmasını sağlayan bir yönlendirme ve çok dik olmayan tüberkül eğimleri tercih edilir.
- Yüzey: Pürüzlü bir zirkonyum yüzey karşı dişi daha fazla aşındırabileceği için ağızda yapılan her ayardan sonra yüzey yeniden cilalanır.
- Köprüler: Bağlantı bölgeleri olabildiğince geniş tutulur, uzun köprülerden kaçınılır; gerekirse eksik dişler için implant seçeneği de konuşulur.
Kaplama diş türlerini zirkonyum kaplama rehberimizde ve zirkonyum mu, porselen lamina mı? sayfamızda karşılaştırıyoruz. İmplant üzerindeki kronlarda da benzer teknik sorunlar görülebilir; bunları implant üstü kron ve protez komplikasyonları yazımızda ele alıyoruz.
Gece plağı (diş plağı): Hangi tür, ne zaman?
Türkçede “diş plağı” ifadesi hem dişlerin üzerinde biriken bakteri tabakası hem de ağza takılan koruyucu aparey için kullanılır; bu bölümde ikinci anlamıyla, gece plağından söz ediyoruz. Bruksizm yönetiminde sık kullanılan aparey, üst ya da alt çenedeki tüm dişleri örten, sert akrilikten yapılmış ve kapanış yüzeyi dengelenmiş bir stabilizasyon plağıdır. Bu plaklar dişleri ve kronları doğrudan temastan korur, kuvveti daha dengeli dağıtır ve kas kaynaklı yakınmalarda rahatlama sağlayabilir (Okeson, 2020).
| Aparey | Özelliği | Zirkonyum kronu olan hastada yeri |
|---|---|---|
| Sert akrilik stabilizasyon plağı | Tüm dişleri örter; kapanış yüzeyi hekim tarafından ayarlanır | Bruksizmde uzun dönem koruma için genellikle tercih edilir |
| Yumuşak plak | Esnek materyalden hazırlanır; ayarlanması sınırlıdır | Kısa süreli kullanımda düşünülebilir; uzun dönem kullanımda yeri sınırlıdır |
| Hazır, kaynatılıp biçimlendirilen koruyucular | Ağza özel üretilmez; kapanış ayarı yapılamaz | Kron koruması için önerilmez |
| Şeffaf plak ve beyazlatma plağı | Diş taşıma ya da beyazlatma için tasarlanır | Gece plağının yerini tutmaz |
Gece plağının ölçüsü, zirkonyum kronlar yapıştırılıp kapanış ayarı tamamlandıktan sonra alınır; böylece plak nihai dişlere tam uyar. Teslimde plağın kapanış yüzeyi ağızda ayarlanır ve ilk haftalarda bir kontrol yapılır. Çeşitleri ve kullanımı için diş plağı çeşitleri ve gece plağı sayfamıza göz atabilirsiniz.
Gündüz yaşanan diş sıkmada plak çoğu zaman çözüm değildir; dudaklar kapalıyken dişlerin hafifçe ayrık ve çene kaslarının gevşek olması gerektiğini hatırlatan farkındalık alıştırmaları daha yararlı olabilir. Çiğneme kası kaynaklı yakınmaları belirgin olan seçilmiş hastalarda, hekim muayenesinden sonra medikal botoks da konuşulabilecek seçenekler arasındadır; bu konuyu diş hekimliğinde botoks sayfamızda ve Sarıyer botoks ve diş plağı rehberimizde ele alıyoruz.
Çene ağrısı ve eklem sesi varsa sıralama
Bruksizm ile çene eklemi ve kas ağrıları arasındaki ilişkiyi inceleyen sistematik derlemede, kişinin kendi bildirimine ya da klinik muayeneye dayanan çalışmalarda iki durum arasında belirgin bir ilişki bulunduğu, daha nesnel ölçüm yöntemleri kullanıldığında ise ilişkinin zayıfladığı bildirilmiş; neden-sonuç ilişkisinin bu verilerle kurulamayacağı vurgulanmıştır (Manfredini ve Lobbezoo, 2010). Pratikte bu şu anlama gelir: Çene ağrısı, kilitlenme ya da ağız açmada kısıtlılık varsa önce bu yakınmalar değerlendirilir ve gerekirse tedavi edilir; kapanışı değiştiren kapsamlı bir kaplama tedavisine çene konforu sağlandıktan sonra geçilir. Yaklaşımımızı çene eklemi (TME) tedavisi sayfamızda anlatıyoruz.
Esenler’den ulaşım ve randevu planı
Esenler’den gelirken M1B hattının Esenler ya da Menderes istasyonundan Kirazlı’ya ulaşabilir, burada Bakırköy İDO yönündeki M3’e binerek İlkyuva’da inebilirsiniz. Otogar çevresinden geliyorsanız M1A ile Bakırköy-İncirli’ye gelip M3’e aktarma yapmak ve iki durak sonra İlkyuva’da inmek de pratik bir seçenektir. İlkyuva’dan kliniğe yaklaşık 600 metre yürürsünüz; bu yol 8 dakika kadar sürer. Rotayı Google Haritalar’da Esenler çıkışlı olarak görebilir, Moovit ve metro haritası (PDF) ile aktarmaları kontrol edebilirsiniz.
Esenler zirkonyum tedavisi genellikle muayene ve planlama, diş hazırlığı ve ölçü, prova, yapıştırma ve gece plağı teslimi aşamalarından oluşur. Atışalanı, Fevzi Çakmak ya da Turgutreis gibi mahallelerden iş çıkışı gelecekseniz kısa prova ve kontrol randevularını akşam saatlerine alabiliriz; kliniğimiz Pazartesi–Cumartesi 10:00–21:00 arasında açıktır. Gece plağının ölçüsünü yapıştırma randevusunda almak ziyaret sayısını azaltır. Genel bilgiler için Esenler diş hekimi, diğer ilçeler için hizmet bölgeleri sayfamıza bakabilirsiniz.
“Esenler en iyi zirkonyum” aramasında hangi ölçütlere bakılmalı?
Diş sıkma alışkanlığı olan bir hastada Esenler zirkonyum kliniği ya da zirkonyum doktoru seçerken asıl soru, planın bu riski hesaba katıp katmadığıdır. Şu ölçütleri değerlendirebilirsiniz:
- Muayenede diş sıkma ve gıcırdatma soruldu mu; aşınma ve kas bulguları kayda geçirildi mi?
- Hangi dişlere monolitik, hangilerine porselen katmanlı zirkonyum önerildiği gerekçesiyle açıklandı mı?
- Kapanış analizi yapıldı mı; gerekiyorsa geçici kronlarla bir deneme dönemi planlandı mı?
- Gece plağının türü, ne zaman yapılacağı ve kontrolleri tedavi planında yer aldı mı?
- Bir kronda kırılma ya da çözülme olursa izlenecek yol önceden konuşuldu mu?
Estetik tedavilerimizi yürüten hekimimiz hakkında endodonti ve estetik diş hekimimiz sayfasında bilgi bulabilirsiniz.
Esenler zirkonyum fiyatı: Ücreti neler belirler?
Zirkonyum kaplama ücreti, muayene ve kapanış değerlendirmesi yapılmadan belirlenemez; bu nedenle sayfalarımızda rakam yer almaz. Ücreti etkileyen başlıca etkenler:
- Kaplanacak diş sayısı ve köprü üyeleri,
- Zirkonyum türü (monolitik ya da porselen katmanlı) ve laboratuvar süreci,
- Kanal tedavisi, post ya da dolgu yenileme gibi hazırlık işlemleri,
- Geçici kronlar ve kapanış denemesi için gereken süre,
- Gece plağının türü ve kontrol seansları.
Muayeneden sonra size yazılı, kalem kalem açıklanmış bir plan sunarız. Genel bilgi için fiyatı etkileyen faktörler sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Diş sıkıyorsam zirkonyum yaptırmam sakıncalı mı?
Diş sıkma zirkonyum yapılmasına tek başına engel değildir, ancak planlamayı değiştirir. Arka dişlerde monolitik tasarımlar, dikkatli bir kapanış ayarı ve tedavi sonrası gece plağı gibi önlemlerle mekanik riskler sınırlanmaya çalışılır. Çene ağrısı ya da eklem yakınmaları belirginse önce bu sorunlar değerlendirilir.
Gece plağını zirkonyumdan önce mi, sonra mı yaptırmalıyım?
Gece plağı genellikle zirkonyum kronlar yapıştırılıp kapanış ayarı tamamlandıktan sonra yapılır; böylece plak nihai dişlere tam uyar. Tedavi öncesinde belirgin çene ağrısı varsa hekiminiz kaplama aşamasından önce geçici bir plak kullanmanızı da önerebilir.
Gece plağı diş sıkmayı tamamen geçirir mi?
Hayır. Gece plağı diş sıkmanın kendisini ortadan kaldırmaz; dişleri ve kronları kuvvetin etkisinden korur ve bazı hastalarda kas kaynaklı yakınmaların azalmasına yardımcı olabilir. Stres, uyku düzeni ve gündüz sıkma alışkanlığı gibi etkenlerin ayrıca ele alınması gerekir.
Zirkonyum kronum kırılırsa ya da yerinden çıkarsa ne yapmalıyım?
Kron çıkarsa saklayın ve kendiniz yapıştırmaya çalışmayın; o taraftan çiğnemekten kaçınarak kliniğimize haber verin. Kırık bir parça varsa keskin kenarlar dilinizi veya yanağınızı tahriş edebileceği için kontrol randevusunu beklemeden muayeneye gelmeniz önerilir. Kron çıkan dişte ağrı ya da şişlik gelişirse bunu da bildirin.
Gece plağını nasıl temizlemeli ve saklamalıyım?
Plağı her sabah yumuşak bir fırça ve ılık suyla temizleyin; sıcak su plağın biçimini bozabilir. Kuruttuktan sonra havalandırmalı kutusunda saklayın ve kontrol randevularınıza yanınızda getirin. Plakta çatlak, uyumsuzluk ya da belirgin aşınma fark ederseniz yenilenmesi gerekip gerekmediğini değerlendiririz.
İlgili sayfalar
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekim muayenesi gerekir. Bu sayfa Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba tarafından gözden geçirilmiştir. Yayla Dental Akademi · Ferit Selimpaşa Cad. No:44A, Bahçelievler/İstanbul · +90 544 289 66 33 · Pzt–Cmt 10:00–21:00.
Kaynaklar
- Okeson, J. P. (2020). Management of temporomandibular disorders and occlusion (8th ed.). Elsevier. WorldCat ↗
- Rosenstiel, S. F., & Land, M. F. (2016). Contemporary fixed prosthodontics (5th ed.). Elsevier. WorldCat ↗
- Lobbezoo, F., Ahlberg, J., Raphael, K. G., Wetselaar, P., Glaros, A. G., Kato, T., Santiago, V., Winocur, E., De Laat, A., De Leeuw, R., Koyano, K., Lavigne, G. J., Svensson, P., & Manfredini, D. (2018). International consensus on the assessment of bruxism: Report of a work in progress. Journal of Oral Rehabilitation, 45(11), 837–844. PubMed ↗
- Manfredini, D., & Lobbezoo, F. (2010). Relationship between bruxism and temporomandibular disorders: A systematic review of literature from 1998 to 2008. Oral Surgery, Oral Medicine, Oral Pathology, Oral Radiology, and Endodontology, 109(6), e26–e50. PubMed ↗
- Sailer, I., Makarov, N. A., Thoma, D. S., Zwahlen, M., & Pjetursson, B. E. (2015). All-ceramic or metal-ceramic tooth-supported fixed dental prostheses (FDPs)? A systematic review of the survival and complication rates. Part I: Single crowns (SCs). Dental Materials, 31(6), 603–623. PubMed ↗
- Pjetursson, B. E., Sailer, I., Makarov, N. A., Zwahlen, M., & Thoma, D. S. (2015). All-ceramic or metal-ceramic tooth-supported fixed dental prostheses (FDPs)? A systematic review of the survival and complication rates. Part II: Multiple-unit FDPs. Dental Materials, 31(6), 624–639. PubMed ↗
Veritabanlarında ara: PubMed · Google Scholar · NIH PMC · Scopus · Web of Science · Embase (Scopus, Web of Science ve Embase kurumsal erişim gerektirebilir.)