Aft nedir, neden çıkar?

Aft (tıbbi adıyla tekrarlayan aftöz stomatit), ağız içinde yuvarlak veya oval, üzeri sarımsı-beyaz bir zarla kaplı ve etrafı kırmızı bir halkayla çevrili ağrılı yaralardır. İlk atağı çoğunlukla ergenlikte yaşanır ve kadınlarda biraz daha sıktır. Kesin nedeni hâlâ bilinmemektedir; ancak bağışıklık sisteminin ağız mukozasına verdiği aşırı bir yanıtın rol oynadığını gösteren güçlü kanıtlar vardır. Aftlar bir enfeksiyon değildir ve bulaşmaz.

Atakları tetiklediği bildirilen başlıca etkenler şunlardır:

• Yanağı ısırma, sert fırçalama veya diş tedavisi sırasında oluşan küçük travmalar
• Stres ve yoğun yorgunluk dönemleri
• Adet dönemi (gebelikte ise atakların azaldığı görülebilir)
• Sigarayı yeni bırakmış olmak
• Bazı kişilerde turunçgiller gibi asitli yiyecekler

Aft türleri nelerdir?

Küçük aftların çıkmadan 1–2 gün önce o bölgede yanma veya batıcı bir his yapması sıktır. Herpetiform aftlar adına rağmen herpes virüsüyle ilgili değildir; yalnızca görünüş olarak benzerler.

Aft, travmatik yara ve uçuk nasıl ayırt edilir?

Ağızdaki her yara aft değildir. Üç sık durum arasındaki farklar şöyle özetlenebilir:

• Travmatik yara: Yanak veya dil ısırma, kırık diş, keskin dolgu kenarı, vuran protez, sert veya sıcak yiyecek ya da aşırı sert fırçalama sonrası oluşur. Genellikle nedeni tahmin edilebilir ve neden ortadan kalkınca 1–2 hafta içinde iyileşir. Tahriş sürerse haftalarca, hatta aylarca devam edebilir ve kenarları sertleşebilir.
• Aft: Belirgin bir travma olmadan da çıkabilir, tekrarlama eğilimindedir ve çoğunlukla hareketli, keratinsiz mukozada (dudak içi, yanak, dil altı, ağız tabanı) görülür.
• Herpes (uçuk): Herpes simpleks virüsüne bağlıdır ve bulaşıcıdır. Tekrarlayan formu çoğunlukla dudak kenarında, ağız içinde ise daha çok sert damak ve diş eti gibi sabit mukozada küçük kabarcık kümeleri şeklinde başlar, sonra patlayıp yaraya dönüşür. İlk enfeksiyon özellikle çocuklarda ateş ve yaygın diş eti iltihabıyla seyredebilir.

Evde aft nasıl rahatlatılır?

Küçük aftlar kendiliğinden iyileşir; amaç bu süreçte ağrıyı azaltmak ve yarayı tahriş etmemektir.

• Acı, baharatlı, asitli, çok sıcak ve sert-kıtır yiyeceklerden birkaç gün uzak durun.
• Yumuşak kıllı fırça kullanın, yara bölgesini nazikçe temizleyin.
• Bazı kişilerde köpürtücü madde (sodyum lauril sülfat) içermeyen diş macunları atak sıklığını azaltabilir.
• Yeterli sıvı alın, ağzınızın kurumasını önleyin.
• İlaçlı jel, krem veya gargaraları hekiminizin ya da eczacınızın önerisiyle kullanın.

Yapılmaması gerekenler: Yaranın üzerine aspirin tableti koymak, tuz veya karbonat bastırmak, alkollü solusyonlarla yakmak dokuda kimyasal yanığa yol açabilir ve iyileşmeyi geciktirir. Yarayı sürekli dille yoklamak veya kurcalamak da iyileşmeyi uzatır.

Ağız yarası ne zaman hekime gösterilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa bir diş hekimine başvurun:

• İki haftadan uzun süren ve iyileşme eğilimi göstermeyen yara
• Kenarları kabarık, dokununca sert veya tabanı düzensiz yara
• Ağrısız olduğu hâlde büyüyen yara
• 1 santimetreden büyük, derin veya iz bırakarak iyileşen yaralar
• Kolayca kanayan, beyaz veya kırmızı lekeyle birlikte olan yara
• Yara bölgesinde veya dudakta uyuşma
• Boyunda ele gelen, geçmeyen şişlik
• Yemek yemeyi, sıvı almayı engelleyecek kadar şiddetli ağrı

Tahriş nedeni giderildiği hâlde 10–14 gün içinde iyileşmeyen yaralarda, daha ciddi bir durumu dışlamak için biyopsi genellikle gereklidir. Biyopsi lokal anestezi altında yapılan, kısa süren bir işlemdir; kesin tanıyı ancak patolojik inceleme koyar. Uzun süredir tahrişe maruz kalmış bazı yaralar biyopsiden sonra hızla iyileşebilir.

Sık tekrarlayan aftlar neyin işareti olabilir?

Aftların çoğu başka bir hastalıkla ilişkili değildir. Ancak aftlarınız neredeyse hiç ara vermeden tekrarlıyor, gittikçe büyüyor ya da başka belirtilerle birlikte seyrediyorsa altta yatan bir neden araştırılmalıdır:

• Demir, B12 vitamini veya folik asit eksikliği
• Çölyak hastalığı ve iltihabi bağırsak hastalıkları (ishal, kilo kaybı, karın ağrısıyla birlikte)
• Behçet hastalığı: Türkiye’de diğer pek çok ülkeye göre daha sık görülür. Tekrarlayan ağız aftlarına genital yaralar, gözde kızarıklık veya bulanık görme, deride sivilce benzeri döküntüler ya da eklem ağrıları eşlik ediyorsa mutlaka hekime başvurun.
• Bağışıklığı zayıflatan durumlar ve bazı ilaçlar

Bu durumlarda diş hekiminiz ağız bulgularını değerlendirir, gerekirse kan tahlilleri ve aile hekimi, dahiliye, dermatoloji ya da göz hastalıkları gibi branşlara yönlendirme önerir.

Sık sorulan sorular

İlgili sayfalar

Tıbbi içerik kontrolü: Dr. Dt. Mehmet Fuat BozabaPeriodontoloji uzmanı · Eylül 2026

Ağzınızdaki yara iki haftadır geçmiyor mu? Bahçelievler’deki kliniğimizde muayene için WhatsApp’tan yazın veya 0544 289 66 33 numarasını arayın.

Kaynaklar: Ibsen OAC, Phelan JA. Oral Pathology for the Dental Hygienist, 6. baskı, Saunders/Elsevier, 2014. Abubaker AO, Benson KJ (ed.). Oral and Maxillofacial Surgery Secrets, 2. baskı, Mosby/Elsevier, 2007.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi planı yalnızca muayene sonrası hekim tarafından belirlenir.