Periodontal muayene nedir, kimlere gerekir?
Periodontal muayene, dişlerin etrafındaki diş eti, periodontal ligament ve alveol kemiğinin durumunu ölçülebilir verilerle ortaya koyan bir değerlendirmedir. Rutin bir “ağıza bakma”dan farkı, her dişin 6 noktasında ölçüm yapılması ve bulguların kayda geçirilmesidir.
Şu durumlarda önerilir: fırçalarken tekrarlayan kanama, diş eti çekilmesi, ağız kokusu, dişlerde sallanma veya aralanma, ailede erken diş kaybı öyküsü, diyabet, sigara kullanımı, gebelik planı, implant veya zirkonyum ve ortodonti öncesi hazırlık. Genel bilgi için periodontoloji ve diş eti hastalıkları sayfamıza bakabilirsiniz.
Kapsamlı diş eti muayenesinde neler yapılır?
Bir kapsamlı diş eti muayenesi genellikle şu adımlardan oluşur:
- Anamnez: genel sağlık, ilaçlar (ör. kan sulandırıcılar, bazı tansiyon ve epilepsi ilaçları), diyabet, sigara, stres, önceki diş eti tedavileri.
- Klinik inceleme: diş eti rengi, kıvamı, şişlik, plak ve diş taşı miktarı, diş eti çekilmeleri, keratinize diş eti genişliği.
- Periodontal cep ölçümü ve sondlamada kanama kaydı.
- Mobilite ve furkasyon (çok köklü dişlerde kökler arası kemik kaybı) değerlendirmesi, kapanış kontrolü.
- Radyografi: panoramik ve gerektiğinde periapikal röntgen; ileri defektlerde veya implant planlamasında 3D tomografi (CBCT).
- Kayıt ve fotoğraf: periodontal şema ve ağız içi fotoğraflar.
Periodontal cep ölçümü nasıl yapılır ve ne anlama gelir?
Periodontal cep ölçümü, milimetre çizgili ince bir periodontal sondun diş ile diş eti arasındaki oluğa hafifçe yerleştirilmesiyle yapılır. Her dişte 6 noktada sond derinliği, diş eti kenarının konumu (çekilme) ve bunların toplamı olan klinik ataşman kaybı kaydedilir.
- 1–3 mm, kanama yok: genellikle sağlıklı diş eti oluğu.
- 4 mm ve kanama: iltihap veya başlangıç cebi; tedaviyle kapanabilir.
- 5 mm ve üzeri: periodontal cep; diş eti altı biyofilm ve diş taşı birikmiştir.
- 6 mm ve üzeri: derin cep; cerrahi olmayan tedaviye yanıt yeniden değerlendirilmeli, gerekirse cerrahi planlanmalıdır.
Sondlamada kanama oranı, iltihabın ne kadar yaygın olduğunu gösteren en pratik göstergelerden biridir ve her kontrolde karşılaştırılır.
Periodontal risk değerlendirmesi: evre ve derece
Periodontal risk değerlendirmesi, hastalığın bugün ne kadar ilerlediğini (evre) ve gelecekte ne hızla ilerleyebileceğini (derece) birlikte ele alır. 2017 Dünya Çalıştayı sınıflamasına göre periodontitis dört evreye ve üç dereceye ayrılır.
| Evre | Ataşman kaybı (ara yüz) | Röntgende kemik kaybı | Periodontitise bağlı diş kaybı |
|---|---|---|---|
| Evre I | 1–2 mm | Kök boyunun üst üçte biri, <%15 | Yok |
| Evre II | 3–4 mm | Üst üçte bir, %15–33 | Yok |
| Evre III | ≥5 mm | Kökün orta üçte birine veya ötesine | ≤4 diş |
| Evre IV | ≥5 mm | Kökün orta üçte birine veya ötesine | ≥5 diş; kompleks rehabilitasyon ihtiyacı |
Derece (A, B, C) ise ilerleme hızını gösterir: yaşa göre kemik kaybı oranı, sigara (günde 10 ve üzeri sigara) ve diyabet kontrolü (HbA1c ≥%7) dereceyi yükselten değiştiricilerdir. Bu yüzden muayenede sigara ve diyabet mutlaka sorgulanır.
Periodontal tedavi planlaması nasıl yapılır?
Periodontal tedavi planlaması, EFP S3 klinik kılavuzundaki aşamalı yaklaşımla uyumludur:
- 1. aşama: ağız hijyeni eğitimi, diş üstü plak ve diş taşının temizlenmesi, risk faktörlerinin kontrolü (sigara, diyabet).
- 2. aşama: diş eti altı temizlik (subgingival enstrümantasyon, kök yüzeyi düzleştirme) — ayrıntı: derin diş eti temizliği.
- 3. aşama: yanıt vermeyen derin ceplerde tekrar enstrümantasyon veya flep cerrahisi / rejeneratif cerrahi.
- 4. aşama: periodontal idame (destekleyici periodontal tedavi).
Protez, implant veya ortodonti gerekiyorsa bu tedaviler, diş eti hastalığı kontrol altına alındıktan sonra plana eklenir.
Periodontal yeniden değerlendirme neden önemlidir?
Periodontal yeniden değerlendirme, cerrahi olmayan tedaviden yaklaşık 6–8 hafta sonra aynı ölçümlerin tekrarlanmasıdır. Hedef; sondlamada kanaması olmayan, 4 mm ve altındaki ceplerdir. Bu noktaya ulaşılan bölgeler idame programına alınır; 5 mm ve üzeri kanayan veya 6 mm ve üzeri cepler için ek tedavi seçenekleri tartışılır. Yeniden değerlendirme yapılmadan cerrahiye karar vermek veya tedaviyi “bitti” saymak doğru değildir.
İmplant çevresi muayenesi ve implant stabilite kontrolü
İmplant çevresi muayenesi, implantların etrafındaki dokunun sağlığını değerlendirir: sondlamada kanama veya püy, sond derinliğinin önceki kayıtlara göre artışı ve röntgende kemik seviyesi. 2017 sınıflamasına göre bu bulgular birlikte peri-implant mukozit ile peri-implantitisi ayırt etmeye yarar. Ayrıntılı bakım önerileri: implant bakımı ve peri-implantitis.
İmplant stabilite kontrolü, implantın kemikle bütünleşmesini (osseointegrasyon) klinik olarak doğrular. İyileşme döneminde ve protez öncesinde gerekli durumlarda rezonans frekans analizi (ISQ) gibi ölçümlerden yararlanılabilir; yüklenmiş bir implantta ise hareketlilik, kemik kaybının ileri olduğunu gösteren ciddi bir bulgudur. Protezin vida gevşemesi ile implant hareketliliği de muayenede ayırt edilir.
Periodontal fotoğrafik kayıt ne işe yarar?
Periodontal fotoğrafik kayıt, standart açılardan çekilen ağız içi fotoğraflarla diş eti rengi, çekilme miktarı, papil dolgunluğu ve gülüş hattının belgelenmesidir. Tedavi öncesi ve sonrası karşılaştırmayı nesnel hâle getirir, özellikle diş eti çekilmesi ve estetik diş eti cerrahisi planlamasında hastayla ortak karar vermeyi kolaylaştırır. Fotoğraflar hasta dosyasında saklanır ve izniniz olmadan paylaşılmaz.
Periodontal tedavi konsültasyonunda neler konuşulur?
Periodontal tedavi konsültasyonu, muayene bulgularının hastayla birlikte değerlendirildiği görüşmedir. Bu görüşmede tanı (evre/derece), dişlerin tek tek prognozu, tedavi seçenekleri ve alternatifleri, tahmini seans sayısı, sizin evde yapmanız gerekenler ve kontrol aralıkları açıklanır. Başka bir hekimden yönlendirilen hastalarda (ör. implant, ortodonti veya kanal tedavisi öncesi) bulgular yazılı olarak da paylaşılabilir.
Sık sorulan sorular
Periodontal muayene ne kadar sürer?
Kapsamlı bir periodontal muayene; anamnez, tüm dişlerde cep ölçümü, röntgen değerlendirmesi ve fotoğrafik kayıt dahil genellikle 30–60 dakika sürer. Süre diş ve implant sayısına göre değişir.
Periodontal cep ölçümü acıtır mı?
Cep ölçümü ince, ucu yuvarlak bir sondla hafif bir kuvvetle yapılır; çoğu hasta yalnızca hafif bir baskı hisseder. İltihaplı bölgelerde kısa süreli hassasiyet olabilir.
Kaç milimetre cep derinliği normaldir?
Sağlıklı diş etinde sond derinliği genellikle 1–3 mm’dir ve sondlamada kanama yoktur. 4 mm ve üzeri derinlik, özellikle kanamayla birlikteyse, periodontal hastalık açısından değerlendirilmelidir.
Periodontal yeniden değerlendirme ne zaman yapılır?
Cerrahi olmayan periodontal tedaviden genellikle 6–8 hafta sonra yapılır. Cep derinlikleri ve kanama yeniden ölçülerek idame mi yoksa ek tedavi mi gerektiğine karar verilir.
İmplantlar da muayene edilir mi?
Evet. İmplant çevresi muayenesinde sond derinliği, kanama veya püy, röntgende kemik seviyesi ve implantın stabilitesi kontrol edilir; peri-implant mukozit ve peri-implantitis erken dönemde bu şekilde yakalanır.
Muayeneye gelirken ne getirmeliyim?
Kullandığınız ilaçların listesi, varsa diyabet için güncel HbA1c sonucu ve önceki röntgen veya tomografileriniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
İlgili rehberler
Bu rehberi kim hazırladı? Bu içerik, Yayla Dental Akademi başhekimi ve periodontoloji uzmanı Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba tarafından, 2017 Dünya Çalıştayı sınıflaması ve EFP S3 klinik uygulama kılavuzu esas alınarak yazılmış ve tıbbi olarak kontrol edilmiştir.
Kaynaklar
Bu sayfa yukarıdaki bilimsel kaynaklar esas alınarak hazırlanmış ve Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba tarafından tıbbi olarak kontrol edilmiştir.
- Caton, J. G., Armitage, G., Berglundh, T., Chapple, I. L. C., Jepsen, S., Kornman, K. S., Mealey, B. L., Papapanou, P. N., Sanz, M., & Tonetti, M. S. (2018). A new classification scheme for periodontal and peri-implant diseases and conditions – Introduction and key changes from the 1999 classification. Journal of Clinical Periodontology, 45(Suppl 20), S1–S8. https://doi.org/10.1111/jcpe.12935
- Tonetti, M. S., Greenwell, H., & Kornman, K. S. (2018). Staging and grading of periodontitis: Framework and proposal of a new classification and case definition. Journal of Periodontology, 89(Suppl 1), S159–S172. https://doi.org/10.1002/JPER.18-0006
- Papapanou, P. N., Sanz, M., et al. (2018). Periodontitis: Consensus report of workgroup 2 of the 2017 World Workshop on the Classification of Periodontal and Peri-Implant Diseases and Conditions. Journal of Periodontology, 89(Suppl 1), S173–S182. https://doi.org/10.1002/JPER.17-0721
- Sanz, M., Herrera, D., Kebschull, M., Chapple, I., Jepsen, S., Berglundh, T., Sculean, A., Tonetti, M. S., & EFP Workshop Participants and Methodological Consultants. (2020). Treatment of stage I–III periodontitis—The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology, 47(Suppl 22), 4–60. https://doi.org/10.1111/jcpe.13290
- Renvert, S., Persson, G. R., Pirih, F. Q., & Camargo, P. M. (2018). Peri-implant health, peri-implant mucositis, and peri-implantitis: Case definitions and diagnostic considerations. Journal of Clinical Periodontology, 45(Suppl 20), S278–S285. https://doi.org/10.1111/jcpe.12956
- Sennerby, L., & Meredith, N. (2008). Implant stability measurements using resonance frequency analysis: Biological and biomechanical aspects and clinical implications. Periodontology 2000, 47, 51–66. https://doi.org/10.1111/j.1600-0757.2008.00267.x
- Lang, N. P., & Tonetti, M. S. (2003). Periodontal risk assessment (PRA) for patients in supportive periodontal therapy (SPT). Oral Health & Preventive Dentistry, 1(1), 7–16.
- Berglundh, T., Giannobile, W. V., Lang, N. P., & Sanz, M. (Eds.). (2022). Lindhe’s clinical periodontology and implant dentistry (7th ed.). Wiley-Blackwell.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi planı yalnızca muayene sonrası hekim tarafından belirlenir.