Periodontal rejenerasyon nedir, onarımdan farkı ne?
Periodontal rejenerasyon, kaybedilen dokuların yapı ve işlev olarak yeniden oluşmasıdır: yeni kemik, yeni sement ve bunları bağlayan yeni periodontal ligament. Klasik cerrahi temizlikte ise iyileşme çoğunlukla “onarım” şeklinde olur; diş eti köke uzun bir epitel tabakasıyla tutunur ve kemik defekti büyük ölçüde boş kalır. EFP S3 kılavuzu, 3 mm ve üzeri intrabony defektle ilişkili derin kalan ceplerde rejeneratif cerrahiyi önermektedir.
İntrabony defekt tedavisi
İntrabony (kemik içi) defekt, diş kökü boyunca aşağı doğru uzanan, çevresinde bir veya daha fazla kemik duvarı bulunan dikey kayıptır. İntrabony defekt tedavisinde başarıyı etkileyen faktörler:
- Defekt morfolojisi: derin ve dar defektler, 3 duvarlı ve “kendini tutan” defektler daha iyi sonuç verir.
- Hasta faktörleri: iyi plak kontrolü, sigara içmemek, kontrollü diyabet.
- Cerrahi teknik: papil koruyucu flepler ile yaranın birincil kapanması ve pıhtının korunması.
- Dişin durumu: hareketlilik ve kapanış yükü.
Sistematik derlemeler, rejeneratif cerrahinin yalnız açık flep debridmanına kıyasla daha fazla klinik ataşman kazancı ve cep azalması sağladığını göstermektedir.
Periodontal kemik grefti ve rejeneratif materyaller
Periodontal kemik grefti, defekti dolduran ve yeni kemik oluşumu için iskele görevi gören materyaldir. Kaynaklarına göre otojen (hastanın kendi kemiği), allogreft (işlenmiş insan kemiği), ksenogreft (işlenmiş hayvansal, çoğunlukla sığır kaynaklı mineral) ve sentetik (alloplastik) olarak ayrılır; farkları için bkz. kemik grefti çeşitleri. Periodontal defektlerde greftlerin yanı sıra mine matriks proteinleri gibi biyolojik ajanlar da kullanılır.
Guided Tissue Regeneration (GTR) ve rejeneratif membran uygulaması
Guided Tissue Regeneration (GTR), yani yönlendirilmiş doku rejenerasyonu, defektin üzerine bir bariyer membran yerleştirerek hızlı büyüyen diş eti epitelinin ve bağ dokusunun defekte girmesini engeller; böylece alan, yeni kemik ve periodontal ligament oluşturabilecek hücrelere kalır. Rejeneratif membran uygulamasında genellikle vücut tarafından emilen kollajen membranlar tercih edilir; ikinci bir cerrahi gerektirmezler. Cochrane derlemesi, GTR’nin yalnız açık flep cerrahisine göre ataşman kazancını artırdığını, sonuçların ise vakadan vakaya değiştiğini bildirmektedir. Not: GTR diş çevresine, GBR ise implant için kemik hacmi kazanmaya yöneliktir; GBR için bkz. kemik augmentasyonu.
Kombine rejeneratif tedavi
Kombine rejeneratif tedavi, kemik grefti ile membranın veya kemik grefti ile biyolojik ajanın birlikte kullanılmasıdır. Geniş, duvarı az olan ve kendini destekleyemeyen defektlerde greft, membranın veya flebin çökmesini önleyerek alanı korur. Dar ve derin defektlerde ise tek bir materyal yeterli olabilir; seçim defektin şekline göre ameliyat sırasında kesinleştirilir.
Furkasyon defekti tedavisi
Furkasyon, çok köklü azı dişlerinde köklerin ayrıldığı bölgedir; periodontitis bu bölgedeki kemiği yıktığında temizlik çok zorlaşır. Furkasyon defekti tedavisi tutulumun derecesine göre planlanır:
| Sınıf | Tanım | Tipik yaklaşım |
|---|---|---|
| Sınıf I | Yatay kayıp <3 mm | Derin temizlik, gerekirse kemik düzeltme |
| Sınıf II | Yatay kayıp ≥3 mm, diğer tarafa geçmiyor | Rejeneratif cerrahi (özellikle alt azılarda ve üst azıların yanak yüzünde) |
| Sınıf III | Bir taraftan diğerine geçen kayıp | Rezektif seçenekler (kök rezeksiyonu, tünelleme) veya dişin prognozuna göre çekim ve implant |
Kemik defekti rekonstrüksiyonu ve periodontal doku rekonstrüksiyonu
Kemik defekti rekonstrüksiyonu, diş çevresindeki kemik kayıplarının rejeneratif tekniklerle yeniden oluşturulmasını tanımlar. Periodontal doku rekonstrüksiyonu ise sert dokuyla birlikte yumuşak dokunun da (diş eti kalınlığı, papil, keratinize diş eti) ele alındığı daha kapsamlı bir yaklaşımdır; örneğin ön bölgede kemik defektinin rejenerasyonu ile diş eti çekilmesinin bağ dokusu grefti ile düzeltilmesinin aynı plan içinde yapılması. Yumuşak doku yöntemleri için bkz. diş eti greftleri.
İleri periodontal defekt tedavisi: dişi korumak mı, implant mı?
İleri periodontal defekt tedavisi, kök ucuna yaklaşan kemik kaybı, sınıf III furkasyon veya ileri hareketlilik gibi “umutsuz” görünen durumları kapsar. Literatürde, ileri ataşman kaybı olan bazı dişlerin rejeneratif cerrahi ve düzenli idameyle uzun yıllar korunabildiği bildirilmiştir; ancak bu, diş bazlı dikkatli bir değerlendirme ve hastanın uzun dönem bakıma katılımını gerektirir. Korunamayacak dişlerde implant tedavisi seçeneği, periodontitis kontrol altına alındıktan sonra planlanır.
Sık sorulan sorular
Periodontitiste kaybedilen kemik geri gelir mi?
Kendiliğinden gelmez. Ancak uygun şekildeki dikey kemik defektlerinde ve bazı furkasyon lezyonlarında rejeneratif cerrahiyle kemik ve diş destek dokuları kısmen yeniden oluşturulabilir. Yatay kemik kaybında rejenerasyonun öngörülebilirliği düşüktür.
Kemik grefti vücut tarafından reddedilir mi?
Kullanılan greftler işlenmiş, biyouyumlu materyallerdir ve organ nakli gibi bir ret reaksiyonu beklenmez. Başarıyı daha çok enfeksiyon, yara açılması, plak kontrolü ve sigara etkiler.
Rejeneratif cerrahi sonrası sonuç ne zaman belli olur?
Klinik ölçümler genellikle 6 ay, röntgende kemik dolumu ise 6–12 ay sonra değerlendirilir. Bu süre boyunca bölgeye sondlama yapılmaz.
Sallanan diş rejeneratif tedaviyle kurtarılabilir mi?
Bazı durumlarda evet; derin tek bir dikey defekt nedeniyle sallanan dişler rejenerasyon ve gerekirse splintlemeyle korunabilir. Karar dişin kalan desteği ve defekt şekline göre verilir.
Periodontal rejenerasyon ile implant için kemik ekleme aynı şey mi?
Hayır. Periodontal rejenerasyon dişin kendi destek dokularını (kemik, sement, ligament) yeniden oluşturmayı, implant öncesi kemik augmentasyonu ise dişsiz bölgede implant için kemik hacmi kazanmayı hedefler.
Sigara rejeneratif tedaviyi etkiler mi?
Evet. Sigara rejeneratif cerrahide kazanılan ataşman miktarını belirgin azaltır; cerrahi öncesi bırakmak önerilir.
İlgili rehberler
Bu rehberi kim hazırladı? Bu içerik, Yayla Dental Akademi başhekimi ve periodontoloji uzmanı Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba tarafından, EFP S3 klinik uygulama kılavuzu ve rejeneratif periodontal cerrahi literatürü esas alınarak yazılmış ve tıbbi olarak kontrol edilmiştir.
Kaynaklar
Bu sayfa yukarıdaki bilimsel kaynaklar esas alınarak hazırlanmış ve Dr. Dt. Mehmet Fuat Bozaba tarafından tıbbi olarak kontrol edilmiştir.
- Sanz, M., Herrera, D., Kebschull, M., et al. (2020). Treatment of stage I–III periodontitis—The EFP S3 level clinical practice guideline. Journal of Clinical Periodontology, 47(Suppl 22), 4–60. https://doi.org/10.1111/jcpe.13290
- Needleman, I. G., Worthington, H. V., Giedrys-Leeper, E., & Tucker, R. J. (2006). Guided tissue regeneration for periodontal infra-bony defects. Cochrane Database of Systematic Reviews, (2), CD001724. https://doi.org/10.1002/14651858.CD001724.pub2
- Cortellini, P., & Tonetti, M. S. (2015). Clinical concepts for regenerative therapy in intrabony defects. Periodontology 2000, 68(1), 282–307.
- Nibali, L., Koidou, V. P., Nieri, M., Barbato, L., Pagliaro, U., & Cairo, F. (2020). Regenerative surgery versus access flap for the treatment of intra-bony periodontal defects: A systematic review and meta-analysis. Journal of Clinical Periodontology, 47(Suppl 22), 320–351.
- Jepsen, S., Gennai, S., Hirschfeld, J., Kalemaj, Z., Buti, J., & Graziani, F. (2020). Regenerative surgical treatment of furcation defects: A systematic review and Bayesian network meta-analysis of randomized clinical trials. Journal of Clinical Periodontology, 47(Suppl 22), 352–374.
- Kao, R. T., Nares, S., & Reynolds, M. A. (2015). Periodontal regeneration – intrabony defects: A systematic review from the AAP Regeneration Workshop. Journal of Periodontology, 86(2 Suppl), S77–S104.
- Berglundh, T., Giannobile, W. V., Lang, N. P., & Sanz, M. (Eds.). (2022). Lindhe’s clinical periodontology and implant dentistry (7th ed.). Wiley-Blackwell.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi planı yalnızca muayene sonrası hekim tarafından belirlenir.